बिहानैदेखि गाउँ–टोलमा चहलपहल। बालबालिकाको समूह, परम्परागत गीत–संगीतको माहोल र हातमा गुरही। कतै सांस्कृतिक कार्यक्रमको तयारी, कतै सरसफाइ अभियान। केही युवाहरूले भने पर्वकै अवसरमा रक्तदान कार्यक्रमको अयोजना गरेर सामाजिक सदभाव झल्काएका छन ।

सुदूरपश्चिमको मौलिक पहिचानसँग जोडिएको गुरही पर्व पछिल्लो समय केवल परम्परा र मनोरञ्जनमा सीमित छैन। नयाँ पुस्ताले यसलाई संस्कृति संरक्षणसँगै सामाजिक सेवा, सरसफाइ, स्वास्थ्य सचेतना र रक्तदानसँग जोडेर नयाँ अर्थ दिन थालेका छन्।

विशेषगरी थारू समुदायमा नागपञ्चमीका दिन मनाइने गुरही पर्वमा परम्परागत रूपमा रोगव्याधि तथा नकारात्मकता हट्ने र घरपरिवारमा सुख–शान्ति कायम हुने विश्वास गरिन्छ। बालबालिका तथा युवाहरूको सहभागितामा गुरही खेल्ने, गीत गाउने र सामूहिक रूपमा रमाइलो गर्ने परम्पराले पर्वलाई जीवन्त बनाउँदै आएको छ।

तर समयसँगै पर्व मनाउने शैली पनि परिवर्तन हुँदैछ। परम्परालाई जोगाउँदै नयाँ पुस्ताले सामाजिक उत्तरदायित्वलाई समेत पर्वसँग जोड्न थालेको छ।
‘गुरही केवल संस्कृति होइन, हाम्रो पहिचान हो’
थारू युवा अगुवा ठाकुर करिया प्रधानका अनुसार गुरही पर्व थारू समुदायको मौलिक पहिचानसँग जोडिएको महत्वपूर्ण पर्व हो।

“गुरही हाम्रो पुर्खाले छोडेर गएको संस्कृति हो। यसलाई केवल एक दिन रमाइलो गरेर सक्नेभन्दा पनि नयाँ पुस्तालाई यसको महत्व बुझाउनुपर्छ,” प्रधान भन्छन्, “पर्वको मौलिकता जोगाउँदै यसलाई समाजका लागि उपयोगी बनाउनु आजको आवश्यकता हो।”

उनका अनुसार पर्वमा हुने जमघटलाई सामाजिक चेतना फैलाउने अवसरका रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। “युवाहरू एक ठाउँमा जम्मा हुने अवसरलाई सरसफाइ, स्वास्थ्य सचेतना र रक्तदानजस्ता अभियानसँग जोड्न सके पर्वको महत्व अझ बढ्छ,” उनी भन्छन्।

‘पर्वसँगै समाजका लागि केही गरौँ’

थारू युवा अगुवा माधव चौधरी गुरही पर्वलाई पुस्तान्तरणसँग जोडेर हेर्छन्। उनका अनुसार आधुनिक पुस्ता आफ्नै संस्कृति र परम्पराबाट टाढिँदै गएको अवस्थामा यस्ता पर्वले नयाँ पुस्तालाई आफ्नो जरा सम्झाउने काम गर्छ।

“गुरही मनाउनु भनेको हाम्रो संस्कृति सम्झिनु मात्र होइन, समाजप्रतिको जिम्मेवारी सम्झिनु पनि हो,” चौधरी भन्छन्, “हामीले पर्वमा मनोरञ्जनसँगै सामाजिक कामलाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्छ।”

उनका अनुसार गाउँ–टोल सफा राख्ने, सार्वजनिक स्थलको सरसफाइ गर्ने र स्वास्थ्यसम्बन्धी सचेतना फैलाउने अभियान गुरहीसँग जोड्न सकिन्छ। “सफा समाज स्वस्थ समाजको आधार हो। त्यसैले पर्वको अवसरलाई सरसफाइ अभियानसँग जोड्नु सकारात्मक सुरुवात हो,” उनी भन्छन्।

‘रक्तदान पनि संस्कृतिकै सामाजिक रूप हो’

त्यस्तै युवा अगुवा सानु चौधरी गुरही पर्वमा रक्तदानलाई जोड्नु मानव सेवाको महत्वपूर्ण अभ्यास भएको बताउँछिन ।

“हामी संस्कृति मनाउँछौँ, तर संस्कृति भनेको गीत, नाच र परम्परा मात्रै होइन। संस्कृतिले मानिसलाई मानिससँग जोड्नुपर्छ र समाजका लागि केही गर्न प्रेरित गर्नुपर्छ,” चौधरी भन्छिन, “रक्तदानले प्रत्यक्ष रूपमा कसैको जीवन बचाउन सहयोग गर्छ। त्यसैले गुरही पर्वमा रक्तदान गर्नु पर्वको सामाजिक सन्देशलाई अझ बलियो बनाउनु हो।”

उनका अनुसार युवाहरूलाई रक्तदानतर्फ आकर्षित गर्न पर्व तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम प्रभावकारी माध्यम बन्न सक्छन्। “एक जना युवाले रक्तदान गर्दा त्यो रगत आवश्यक परेको बिरामीका लागि जीवनको आशा बन्न सक्छ। त्यसैले पर्वलाई जीवन बचाउने अभियानसँग जोड्नुपर्छ,” उनी भन्छिन ।

सरसफाइदेखि रक्तदानसम्म

पछिल्ला वर्षहरूमा विभिन्न सामाजिक तथा युवा समूहले चाडपर्वलाई सामाजिक सेवासँग जोड्ने अभ्यास बढाउँदै लगेका छन्। गुरही पर्व पनि त्यसको एउटा उदाहरण बन्न थालेको छ।

पर्व मनाउने स्थान तथा आसपासका क्षेत्रमा सरसफाइ गर्ने, फोहोर व्यवस्थापनबारे जनचेतना फैलाउने, स्वास्थ्यसम्बन्धी जानकारी दिने तथा रक्तदान कार्यक्रम आयोजना गर्ने अभ्यासले पर्वको सामाजिक आयाम फराकिलो बनाउँदै गएको छ।

विशेषगरी रक्तदानलाई पर्वसँग जोड्दा युवाहरूमा ‘पर्व मनाउने मात्र होइन, जीवन बचाउने पनि’ भन्ने भावना विकास गर्न सकिन्छ। नियमित रक्तदानको संस्कार विकास गर्न सके स्थानीय अस्पताल तथा रक्तसञ्चार केन्द्रमा देखिने रगतको अभाव कम गर्न समेत सहयोग पुग्न सक्छ।

संस्कृति जोगाउने जिम्मेवारी युवाको काँधमा

गुरही पर्वको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष भनेको यसको पुस्तान्तरण हो। कुनै पनि संस्कृति त्यतिबेलासम्म मात्र जीवित रहन्छ, जतिबेलासम्म नयाँ पुस्ताले त्यसलाई आत्मसात् गर्छ।

त्यसैले गुरहीलाई केवल विगतको सम्झना बनाएर होइन, नयाँ पुस्ताको सहभागिता र सिर्जनशीलतासँग जोडेर अघि बढाउनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।

ठाकुर करिया प्रधान, माधव चौधरी र सानु चौधरीजस्ता युवा अगुवाहरूको धारणा पनि यही कुरामा केन्द्रित छ—परम्पराको सम्मान गर्दै त्यसलाई समयअनुकूल बनाउने।

गुरही पर्वले दिएको सन्देश पनि यही हो—संस्कृति जोगाऔँ, समाज सफा राखौँ, स्वस्थ रहौँ र आवश्यक परेका बेला रक्तदान गरेर जीवन बचाऔँ।

यसरी हेर्दा गुरही पर्व अब केवल एउटा सांस्कृतिक पर्व मात्र रहेन। यो पहिचान जोगाउने, पुस्तालाई जोड्ने, समाज सफा बनाउने र मानव सेवाको भावना जगाउने साझा अवसर बन्दै गएको छ।

गुरहीको मौलिकता जोगाउँदै सामाजिक सेवाको नयाँ संस्कार विकास गर्न सके सुदूरपश्चिमको यो पर्व संस्कृति र मानवताको सुन्दर संगम बन्न सक्छ।