काठमाडौं- घर-घरमा दशैंको रौनक छ। हिन्दू धर्मालम्वीहरूको घरमा अहिले थरिथरिका भोजन पाकिरहेका छन्। प्राचीन कालदेखि नै कला र संस्कृतिको धनी नेवार समुदायलाई मानिन्छ। नेवार छुट्टै मौलिक पहिचान बोकेको समुदाय हो।

मौलिक पहिचानका रूपमा रहेको नेवारी खाद्य परिकारप्रति आकर्षण बढ्दै गएको छ। हजारौं वर्षदेखि परम्परागत चाडपर्व तथा संस्कृतिका कारण नेवारी समाजमा थरिथरिका परिकार पकाइने तथा त्यसरी बनाइएका परिकार देवीदेवतालाई चढाइने र विभिन्न भोज तथा दैनिक खानपानमा प्रयोग गरिँदै आएको संस्कृतविद् ओम धौभडेल बताउँछन्।

‘नेवारी समुदायमा प्रायः राँगाका परिकारहरू बढी पाक्छन्। दशैंमा पनि राँगाको मासुलाई मान्यता दिइन्छ भने दीपावलीमा बोकाको मासु बढी उपयोग गरिन्छ। दशैंमा नेवार समुदायमा फूलपातीको दिन हरेक घर-घरमा राँगाको मासु भित्रयाइन्छ,’ संस्कृतिविद् धौभडेल भन्छन्।

नेवार समुदाय भाषा, सभ्यता, संस्कृति र रितिरिवाजका कारण जति प्रसिद्ध छ, त्यससँगै नेवारी परिकारका कारण नेवारी सभ्यता अझै चर्चित छ। मौसमअनुसारको खाना र स्वास्थ्यअनुसारको परिकारले नेवारी भोजनको छुट्टै महत्त्व छ। नेवार समुदायलाई भोजैभोजको समुदाय पनि भन्ने गरिएको छ। वर्षका अधिकांश समय चाडपर्व र भोजभतेरमै व्यतित गर्ने भएकाले समुदायमा भोजहरूको विशेष महत्त्व रहँदै आएको छ।

दशैंमा विशेष गरी राँगाका मासुका थरिथरि परिकार बनाएर खाने नेवारी समुदायको चलन छ। फूलपातीको दिन भित्र्याइएको राँगाको मासुबाट ‘दायेका ला’ बनाइन्छ। यो परिकार भोजमा अनिवार्य हुन्छ। खासमा दायेका ला राखेपछि मात्रै औपचारिक रूपमा भोज शुरु हुने मान्यता रहेको संस्कृतिविद्को धौभडेलको भनाइ छ।

यस्तै राँगाको मुख्य परिकारका रूपमा ‘तःखा’ र ‘सन्याखुना’लाई मानिन्छ। तःखा पकाउने निश्चित समय हुन्छ, त्यो समय दशैंबाट शुरु हुन्छ र श्रीपञ्चमीसम्म मात्रै चल्छ। मासु पकाएपछि त्यसलाई जमाएर तःखा तयार पारिन्छ। जमाउन त जाडो नै चाहियो। तःखा बनाएर जोगिएको झोलबाट सन्याखुना बनाइन्छ। कसैले यसलाई ‘न्याखुना’ पनि भन्छन्। एउटै परिकारको ठाउँअनुसार नाम पनि फरक-फरक हुन्छ।

संस्कृतिविद्का अनुसार राँगाको मासुलाई निकै स-साना टुक्रा बनाएर एउटा स्वादिलो परिकार बनाइन्छ। त्यो हो, ‘छ्याल्ला’। अझ धेरै सानो टुक्रा पारियो भने त्यसलाई ‘चुंला’ भनिन्छ। मासुको आकारले पनि फरक स्वाद दिन्छ। त्यसैले आकारकै आधारमा राँगाको मासुका परिकार पनि बनेका छन्। मासुलाई उसिनेर खाए, ‘मनाला’, फ्राई गरे, ‘पुकाला’ भनिन्छ। सबैभन्दा बढी विविधता हुने यही पुकालामा हो। यो कम्तीमा पनि २० थरिको हुन्छ।

दशैंमा प्रायः अन्य नेपालीको भान्सामा खसीको मासु पाकेको हुन्छ। तर, नेवारी भान्सामा ‘हिंला’, ‘पंला’, ‘बुल्ला’, ‘छकुला’, ‘जँला’, ‘लाग्व’, ‘लापि’, ‘लकुला’, ‘भुटन’लगायत राँगाका परिकारहरू प्रशस्त पाकेका हुन्छन्।