काठमाडौं- तत्कालीन अंग्रेजी फौजलाई परास्त गरेको दिनको सम्झनामा शनिबार (आज) सिन्धुलीगढीमा विजयोत्सव मनाइँदैछ।

यस अवसरमा समृद्ध सिन्धुली अभियान, स्टोरी साइकल र सिन्धुलीय श्रेष्ठ समाजले विजयोत्सव कार्यत्रम आयोजना गरेका छन्।

विजयोत्सवका अवसरमा प्रकाशन गरिएको सिन्धुलीगढी चित्रकथाको अंग्रेजी संस्करण सार्वजनिक गर्ने कार्यक्रम छ। उक्त चित्रकथा कमलामाई नगरपालिकाकी उपप्रमुख मञ्जु देवकोटाले सार्वजनिक गर्नेछिन्।

सिन्धुलीगढी भारतमा शासन गरिरहेको तत्कालीन अंग्रेज सेनालाई काठमाडौंतर्फ आउँदै गर्दा गोर्खाली फौजले पराजित गरेर लखेटेको ऐतिहासिक स्थल हो। पृथ्वीनारायण शाहको नेपाल एकीकरण अभियानलाई रोक्न आएका अंग्रेजी फौजलाई विक्रम संवत् १८२४ मा वीर गोर्खालीले सिन्धुलीगढीमा घरेलु हतियारको भरमा लडेर परास्त गरेका थिए।

संसारमा आफ्नो साम्राज्य खडा गर्न अगाडि बढेको बेलायती साम्राज्यलाई परास्त गरेको सम्झनामा हरेक वर्ष १५ असोजमा विजयोत्सव मनाइन्छ। सिन्धुलीगढी किल्ला विक्रम संवतको १४ औं शताब्दीमा स्थापना भएको इतिहासकारहरूको भनाइ छ।

सिन्धुलीगढीको संरक्षण गर्ने जिम्मेवारी लिएको कमलामाई नगरपालिकाले भने गलत मितिमा विजयोत्सव मनाउने गरेको छ। उसले इतिहासलाई बंग्याउने काम गरेको इतिहासविद्हरूले बताउँदै आएका छन्। इतिहासकारहरूसँगको छलफलपछि समृद्ध सिन्धुली अभियानले अंग्रेजलाई परास्त गरेको दिन १५ असोजलाई प्रमाणित भएकाले त्यही दिन विजयोत्सव मनाउन थालेको हो।

इतिहासकार प्राध्यापक दिनेशराज पन्तले भारतमा शासन गरिरहेको तत्कालीन इस्ट इन्डिया कम्पनी (ब्रिटिस सेना)लाई सिन्धुलीगढीमा १५ असोजमा परास्त गरेको प्रामाणिक इतिहास रहेको बताउँछन्। ‘अरू मितिमा विजयोत्सव मनाउनु इतिहासलाई बंग्याउनु हो,’ उनी भन्छन्, ‘काम गर्दा मानवीय त्रुटि हुनसक्छ। त्यसलाई नसच्याउनु कमजोरी हुन्छ। विजयोत्सव असोज १५ मै मनाउनुपर्छ।’

समृद्ध सिन्धुली अभियानका अभियन्ता लीलानाथ घिमिरेले मितिमा प्रष्टता नभएका बेला स्थानीय स्तरमा अरू मितिमा विजयोत्सव मनाउन थालिएको बताउँदै अब सच्याउदै जानुपर्ने बताए। ‘हामीले विजय दिवस शुरुदेखि नै असोज १५ मै मनाउँदै आएका छौं। उक्त मिति इतिहासले प्रमाणित गरेको हो,’ उनी भन्छन्।

समृद्ध सिन्धुली अभियानले विभिन्न संघसंस्थासँग मिलेर सिन्धुलीगढीको प्रबर्द्धनमा काम गर्दै आएको छ। अभियानले सिन्धुलीगढीमा तत्कालीन ब्रिटिस कम्पनीको सेनालाई पराजित गरेको दिनको सम्झनामा काठमाडौंदेखि सिन्धुलीगढी हुँदै जनकपुरसम्म हरेक वर्ष गर्दै राइड थ्रु सिन्धुलीगढी साइकल यात्रा गर्दै आएको थियो।

चार वर्ष निरन्तर सफलतापूर्वक गरिएको साइकल यात्रा कोभिड महामारीका कारण स्थगित गरिएको थियो। यस वर्ष फागुनमा साइकल यात्रा गर्ने योजना अभियानले बनाएको छ। साइकल यात्रामार्फत् ऐतिहासिक सिन्धुलीगढीको प्रबर्द्धन गर्न अभियानले व्यावसायिक यात्रा गराउन थालेको हो।

अभियानले सिन्धुलीगढीको प्रबर्द्धन गर्न पर्यटन बोर्डसँग मिलेर काठमाडौंलगायत देशका विभिन्न स्थानमा तस्बिर प्रदर्शनी ‘फोटो सिन्धुली’ आयोजना गरेको थियो।

यसैगरी, सिन्धुलीका दुईवटा ऐतिहासिक गढीहरू हरिहरपुर र सिन्धुलीगढी जोड्ने पदमार्ग निर्माणको कामको पनि अभियानले थालनी गरेको थियो। अभियानले पहिलो खण्ड हरिहरपुरगढीको घण्टेदेखि मरिण गाउँपालिकाको सिमाना सेपाहासम्म पदमार्ग निर्माण सम्पन्न गरेको छ। पृथ्वीनारायण शाहकी पत्नी इन्द्रकुमारीले घण्ट चढाएको घण्टेस्थित महादेवको मन्दिरबाट पदमार्ग निर्माण गरिएको हो।

यस्तै, काभ्रेको नमोबुद्धदेखि ऐतिहासिक सिन्धुलीगढी हुँदै सिन्धुलीकै फिक्कलसम्म महाभारत डाँडैडाँडा पदमार्गबारे पनि अभियानले अध्ययन गरेको थियो।