काठमाडौं- नेपालमा झण्डै ४० हजारभन्दा बढी क्षयरोगका बिरामी उपचारबाट वञ्चित छन्। राष्ट्रिय क्षयरोग नियन्त्रण केन्द्रका अनुसार हरेक वर्ष क्षयरोगका ६९ हजार नयाँ बिरामी पत्ता लाग्ने गरेका छन्। आर्थिक वर्ष ०७७-७८ मा २८ हजार ६७७ जनाले मात्र उपचार गराएका छन्। बाँकी बिरामी उपचारको पहुँचबाट बाहिर रहेको केन्द्रले जनाएको छ।
केन्द्रका निर्देशक डा. सञ्जयकुमार ठाकुरका अनुसार नेपालमा वार्षिक नयाँ र पुरानो गरी एक लाख १७ हजार क्षयरोगका बिरामी हुन्छन्। तीमध्ये २८ हजार ६७७ जनाले मात्र उपचार गराएका छन्। यस आधारमा अझै पनि ७५.४८ प्रतिशत क्षयरोगी उपचार सम्पर्कबाटै बाहिर छन्।
उपचार गराउन आएकामध्ये ९१ प्रतिशत बिरामी निको भएर जाने गरेको ठाकुरले बताए। तीमध्ये ६७ प्रतिशत पुरुष, ३३ प्रतिशत महिला र सात प्रतिशत बालबालिका छन्। ‘जनचेतनाको अभाव र उपचार गरे रोग निको हुन्छ भन्ने थाहा नपाएर अझै धेरै बिरामी सम्पर्कमै आएका छैनन्,’ उनले भने, ‘ती बिरामीलाई सम्पर्कमा ल्याएर उपचार गर्नु चुनौती बनेको छ।’
क्षयरोगको औषधि सरकारले निःशुल्क उपलब्ध गराउँदै आएको छ। क्षयरोग नियमित उपचारले निको हुन्छ। औषधि प्रतिरोधी क्षयरोगका बिरामी वार्षिक दुई हजार २०० जना छन्। विश्व स्वास्थ्य संगठनले सार्वजनिक गरेको सन् २०२१ देखि औषधि प्रतिरोधी क्षयरोगको उच्च प्रकोप भएका ३० देशको सूचीमा नेपाल पनि परेको छ।
आव ०७७-७८ मा राष्ट्रिय क्षयरोग कार्यक्रममा ५६९ जनाको औषधि प्रतिरोधी क्षयरोग पहिचान गरिएको थियो। तीमध्ये ४१८ जना उपचार गराइरहेका छन्। औषधि प्रतिरोधी क्षयरोगका बिरामी र रोग पत्ता लागी उपचारमा आएका बिरामीको संख्या हेर्दा एक हजार ६३१ जनालाई उपचारमा ल्याउन चुनौती देखिएको केन्द्रका निर्देशक डा. ठाकुरले बताए।
विश्व स्वास्थ्य संगठनको वार्षिक प्रतिवेदन २०२० अनुसार संसारभर करिब ९९ लाख मानिस क्षयरोगबाट पीडित छन्। त्यसमा ५५ लाख पुरुष, ३३ लाख महिला र ११ लाख बालबालिका छन्। क्षयरोग नियमित उपचारले निको हुने रोग भए पनि वार्षिक १५ लाख मानिसको मृत्यु हुने गरेको अनुमान छ।
हरेक वर्ष २४ मार्चमा विश्वभर क्षयरोग दिवस मनाइन्छ। यस वर्ष नेपालमा पनि ‘क्षयरोग अन्त्यका लागि लगानी बढाऔं, जीवन बचाऔं’ भन्ने मूल नाराका साथ विश्व क्षयरोग दिवस मनाइँदैछ।
