धनकुटा- धनकुटाका खेतबारी यतिबेला सयपत्री फूलले ढकमक्क छन् । पहेँलपुर र सुन्तला रङका फूलले गाउँका पाखा र बारीको सौन्दर्य मात्र बढाएका छैनन्, किसानको आम्दानीको आशा पनि बढाएका छन् ।
फूल किसान तिहार नजिकिएसँगै फूल टिप्ने, माला बनाउने र बजारसम्म पुर्याउने चटारोमा छन् । तिहार भन्नेबित्तिकै फूल, माला, दियो र देउसीभैलोको चाड हो । घरका झ्यालढोका सजाउनदेखि दाजुभाइको गलामा लगाइदिने भाइटीकाको मालासम्म फूलकै महत्व हुन्छ । यही मागलाई अवसरमा बदल्दै धनकुटाका किसान व्यावसायिक फूलखेती गर्दै आएका छन् ।
छथर जोरपाटी गाउँपालिका-६ मजुवाका किसान खगेन्द्र पौडेलका लागि यतिबेला खेतबारी नै व्यस्तताको केन्द्र बनेको छ । उहाँले श्री पौडेल कृषि फार्ममा करिब १० रोपनी जमिनमा लगाउनुभएको सयपत्री फूल अहिले बिक्रीका लागि तयार भई बजार पठाउने काम भइरहेको छ । तीन महिनाअघि रोपेका बिरुवा अहिले फूलले भरिएका छन् । फूल टिप्ने र ग्राहकको मागअनुसार बजार पठाउने कामले यतिबेला उहाँलाई भ्याइनभ्याइ छ ।
स्थानीय बजारबाट धनकुटा, धरान, विराटनगर, बुटबलदेखि काठमाडौँसम्म उहाँले फूल पठाइरहनुभएको छ । जिल्लाभित्र र बाहिरबाट आएको मागअनुसार फूल पुर्याउन कठिन भइरहेको पौडेलले बताउनुभयो । यस वर्ष करिब १० टन फूल उत्पादन गर्ने उहाँको लक्ष्य छ । अहिले फूल प्रतिकिलो रु ३०० देखि ४०० सम्ममा बिक्री भइरहेको उहाँले जानकारी दिनुभयो ।
पौडेलले कतिपय ठाउँमा किलोग्राम र कतिपय ठाउँमा मुठाका आधारमा फूल बिक्री गर्दै आएको बताउनुभयो । “तिहारलाई लक्षित गरेर फूलखेती गर्दा बजारको माग राम्रो हुने भए पनि उत्पादनमा भने विभिन्न चुनौती छन् । तिहार आउन करिब १०० दिनअघि रोप्नुपर्ने फूलमा लेकाली क्षेत्रमा ढुसी लाग्ने र पातमा छिर्का बस्ने समस्या देखिने गरेको पौडेलको अनुभव छ । यस्ता समस्याका बाबजुत पनि बजारमा फूलको माग बढेकाले किसान उत्साहित छन्”, उहाँले भन्नुभयो ।
धनकुटा नगरपालिका-७ का प्रवीण पोख्रेल पनि फूलखेतीबाट राम्रो आम्दानी गर्ने आशामा हुनुहुन्छ । एक रोपनी जमिनमा लगाएको फूलखेतीबाट यस वर्ष करिब रु दुई लाख आम्दानी गर्ने उहाँको लक्ष्य छ । विगतका वर्षमा भारतीय फूल र कृत्रिम मालाका कारण नेपाली किसानले बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न कठिन भएको पोख्रेलको भनाइ छ ।
स्वदेशी किसानको उत्पादनले उचित बजार पाउन सरकारले भारतीय फूल र कृत्रिम फूलको अनियन्त्रित आयात तथा प्रयोगलाई नियन्त्रण गर्नुपर्ने उहाँको माग छ । पोख्रेलले गत भारतीय फूल नआउँदा किसानले उत्पादन गरेको फूल सहज रूपमा बिक्री भएको बताउँदै यो वर्ष पनि सोहीअनुसार काम भए सहज हुने धारणा राख्नुभयो । उहाँले बिचौलियाहरू फूल किन्ने गरी आए पनि सिधै उपभोक्तालाई बिक्री गर्ने तयारीमा रहेको बताउनुभयो ।
गाउँको बारीदेखि सहरको बजारसम्म धनकुटाको फूल
धनकुटामा उत्पादित फूल स्थानीय बजारमा मात्र सीमित छैन । छिमेकी जिल्लासँगै तराईका विभिन्न सहर हुँदै काठमाडौँ र बुटवलसम्म पुग्ने गरेको छ । यसले फूलखेतीलाई किसानको आयआर्जनको माध्यम बनाउँदै लगेको छ ।
कृषि ज्ञान केन्द्र धनकुटाका अनुसार जिल्लामा कम्तीमा ५१ रोपनी क्षेत्रफलमा फूलखेती भइरहेको छ । यस वर्ष करिब छ मेट्रिकटन फूल उत्पादन हुने अनुमान गरिएको ज्ञान केन्द्रले जनाएको छ । जिल्लाका किसानले न्यूनतम रु ५० हजारदेखि रु ३५ लाखसम्मको फूल उत्पादन गरी बिक्री गर्दै आएका केन्द्रका प्रमुख गोविन्दप्रसाद आचार्यले जानकारी दिनुभयो । फूल किसानलाई लक्षित छुट्टै कार्यक्रम नभए पनि आवश्यक प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराउँदै आइएको उहाँको भनाइ छ ।
फूलखेतीप्रति किसानको आकर्षण बढ्दै जानु यस क्षेत्रका लागि सकारात्मक पक्ष भएको प्रमुख आचार्यले बताउनुभयो । उहाँका अनुसार ज्ञान केन्द्रको तथ्याङ्कभन्दा पनि बढी मात्रामा धनकुटामा फूल उत्पादन हुने अनुमान छ ।
कृत्रिम मालाको मोहले स्वदेशी किसानलाई चुनौती
पछिल्लो समय धनकुटामा फूलखेती विस्तार हुँदै गए पनि नेपाली किसानले बजारमा विभिन्न चुनौती सामना गर्नुपरेको छ । विशेषगरी भारतीय फूलको आयात र बजारमा पाइने कृत्रिम मालाको प्रयोगले स्थानीय उत्पादनको बिक्रीमा असर पार्ने गरेको किसानको गुनासो छ ।
तिहारमा मात्र होइन, अन्य चाडपर्व, विवाह, पूजाआजा तथा मेला महोत्सवमा समेत कृत्रिम मालाको प्रयोग बढ्दै गएको छ । हेर्दा आकर्षक र लामो समय टिक्ने भएकाले कृत्रिम मालाप्रति उपभोक्ताको आकर्षण बढेको देखिन्छ । तर, यसको विकल्पका रूपमा स्थानीयस्तरमै उत्पादन भएका प्राकृतिक फूलको प्रयोग बढाउन सके किसानको आम्दानी बढ्नुका साथै स्थानीय उत्पादनले बजार पाउने किसान पौडेलले बताउनुभयो ।
प्राकृतिक फूलको प्रयोगले गाउँको कृषि उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्नुका साथै स्थानीय अर्थतन्त्रमा समेत योगदान पुर्याउने सरोकार भएकाहरूको भनाइ छ । वातावरणीय दृष्टिले पनि कृत्रिम मालाको प्रयोग घटाउँदै प्राकृतिक फूललाई प्राथमिकता दिनु आवश्यक रहेको किसान पोख्रलले बताउनुभयो ।