काठमाडौं देखि कञ्चनपुरसम्म, हिमालदेखि तराईसम्म कुनै अस्पतालमा आकस्मिक दुर्घटना होस्, जटिल शल्यक्रिया होस्, सुत्केरी आमाको अत्यधिक रक्तस्राव होस् वा थालासेमिया, क्यान्सर र डायलासिसका बिरामीलाई नियमित रगत आवश्यक परोस्—यस्ता प्रत्येक संकटको घडीमा एउटा नामभन्दा ठूलो शक्ति मौन रूपमा सक्रिय हुन्छ, स्वयंसेवी रक्तदाता।
नेपाल रेडक्रस सोसाइटीको रक्तसञ्चार सेवाले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा राम्रो छवि कायम राख्नुको सबैभन्दा बलियो आधार कुनै भवन, उपकरण वा बजेट मात्र होइन; देशभरि छरिएर रहेका हजारौं निस्वार्थ स्वयंसेवी रक्तदाता हुन्। उनीहरूको यही समर्पणले अन्तर्राष्ट्रिय रेडक्रस तथा रेडक्रिसेन्ट आन्दोलनको मान्यता अनुरूप स्वेच्छिक, निःशुल्क र सुरक्षित रक्तदान प्रणालीलाई जीवन्त बनाइरहेको छ।
रगत उत्पादन गर्ने कुनै कारखाना छैन। यसको एक मात्र स्रोत स्वस्थ मानिसको स्वेच्छिक रक्तदान हो। यही यथार्थलाई आत्मसात् गर्दै नेपालका हजारौं युवा, कर्मचारी, व्यवसायी, किसान, विद्यार्थी, सुरक्षाकर्मी, स्वास्थ्यकर्मी तथा विभिन्न सामाजिक अभियन्ता वर्षौंदेखि नियमित रक्तदानमा सक्रिय छन्। उनीहरूले आफ्ना व्यक्तिगत कामभन्दा माथि उठेर अपरिचित व्यक्तिको जीवन बचाउने अभियानलाई जीवनशैली बनाएका छन्।
नेपालमा प्रत्येक दिन सयौं युनिट रगत आवश्यक पर्छ। सडक दुर्घटना, प्रसूति सेवा, मुटु, मिर्गौला, क्यान्सर, थालासेमिया तथा अन्य जटिल उपचारका कारण रक्तको माग निरन्तर बढ्दो छ। तर, आवश्यकताअनुसार रक्तदान सधैं सहज हुँदैन। यस्ता बेला सामाजिक सञ्जाल, फोन, स्वयंसेवी समूह र रक्तदाता नेटवर्क तत्काल सक्रिय हुन्छन्। रातको मध्यरात होस् वा चाडपर्वको समय, बिरामीको जीवन बचाउन रक्तदाता अस्पताल पुगिरहेका दृश्य आज सामान्य बनेका छन्।
देशका अधिकांश जिल्लामा नेपाल रेडक्रस सोसाइटीका शाखा, रक्तसञ्चार केन्द्र, स्थानीय क्लब, सामाजिक संस्था तथा व्यक्तिगत अभियानकर्ताहरूले नियमित रक्तदान शिविर सञ्चालन गर्दै आएका छन्। यसले आकस्मिक आवश्यकताका लागि मात्र होइन, सुरक्षित रक्त सञ्चिति कायम राख्न पनि ठूलो भूमिका खेलेको छ।
स्वयंसेवी रक्तदाताको योगदान रक्तदानमै सीमित छैन। उनीहरू नयाँ पुस्तालाई प्रेरित गर्छन्, रक्तदानसम्बन्धी भ्रम चिर्छन्, नियमित रक्तदानको संस्कार विकास गर्छन् र संकटमा परेका परिवारलाई मनोबलसमेत दिन्छन्। यही कारण रक्तदान आज एउटा सामाजिक आन्दोलनका रूपमा विकसित हुँदै गएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय रेडक्रस तथा रेडक्रिसेन्ट आन्दोलनले स्वेच्छिक र निःशुल्क रक्तदानलाई सुरक्षित रक्त आपूर्तिको मेरुदण्ड मान्दै आएको छ। नेपालले पनि यही मान्यतालाई व्यवहारमा उतार्दै आएको छ, र त्यसको सफलताको श्रेय स्वयंसेवी रक्तदाताहरूलाई नै जान्छ। उनीहरूको सक्रियताले नेपाल रेडक्रसको विश्वसनीयता बढाएको छ र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा नेपालको रक्तसञ्चार सेवाको सकारात्मक छवि निर्माण गर्न मद्दत पुगेको छ।
आज रक्तदान गर्ने प्रत्येक व्यक्ति केवल रक्तदाता होइन; उनी मानवताको सच्चा प्रतिनिधि हुन्। उनीहरूले जात, धर्म, भाषा, क्षेत्र र राजनीतिक विचारभन्दा माथि उठेर एउटै सन्देश दिएका छन्—”मानव जीवनभन्दा ठूलो कुनै धर्म छैन।”
स्वयंसेवी रक्तदाताहरूको यही निस्वार्थ सेवा र समर्पणका कारण हजारौं बिरामीले नयाँ जीवन पाइरहेका छन्। अस्पतालका शल्यक्रिया सफल भइरहेका छन्, आमाको काख उजाडिनबाट जोगिएको छ, बालबालिकाले नयाँ आशा पाएका छन् र असंख्य परिवारमा खुसी फर्किएको छ।
त्यसैले, अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा नेपाल रेडक्रसको प्रतिष्ठा र विश्वसनीयता कायम राख्ने अदृश्य शक्ति यदि कोही छन् भने, ती हुन्—देशभरिका हजारौं स्वयंसेवी रक्तदाता, जो कुनै सम्मान वा पुरस्कारको अपेक्षा नगरी मानवताको सेवामा निरन्तर समर्पित छन्।
रगतको विकल्प छैन, तर रक्तदाता बन्ने विकल्प सबैसँग छ। आजको एउटा स्वेच्छिक रक्तदानले भोलि कसैको सम्पूर्ण जीवन बचाउन सक्छ।