वासिङटन- युक्रेनमाथि रुसले आक्रमण शुरु गरेपछि धेरै मुलुकले रुसको कदमको आलोचना गरे। तर, अमेरिकासँग नजिक मानिने भारत रुसी आक्रमणको आलोचना गर्न हिच्किचायो ।
रुसी कदमको आलोचना गर्ने त परको कुरा, भारत रुसबाट छुटसहितको तेल किनिरहेको छ। यो पनि त्यो समयमा जब अरू मुलुकले रुसी अर्थतन्त्रलाई कमजोर बनाउन प्रतिबन्धहरू लगाइरहेका छन्।
ह्वाइटहाउसले नयाँदिल्लीको रवैयाप्रति शुरुमा कडा शब्दमा असन्तुष्टि व्यक्त पनि ग¥यो । तर, अहिले केही नलागेपछि पश्चिमको बोली नरम भएको छ।
शुक्रबार बेलायती प्रधानमन्त्री बोरिस जोनसन नयाँदिल्ली आएर व्यापारिक साझेदारीबारे छलफल गरे। उनले त्यहाँ परम्परागत भारतीय पहिरनमा तस्बिर पनि खिचाए।
भारतप्रतिको पश्चिमी दृष्टिकोण नरम भए पनि युक्रेनप्रतिको भारतीय अडान भने फेरिएको छैन । पछिल्लोपटक ७ अप्रिलमा संयुक्त राष्ट्रसंघीय मानव अधिकार परिषदबाट रुसलाई निकाल्ने विषयमा मतदान हुँदा उसले रुसविरुद्ध मतदान गरेन।
जहाँसम्म सस्तो रुसी तेल किन्ने कुरा छ, त्यसमा भारतले पहिलेभन्दा परिमाण बढाउँदै लगेको छ। पछिल्लो तथ्यांकअनुसार भारतले रुसबाट सन् २०२२ का तीन महिनामा सन् २०२१ को वर्षभर किनेबराबरको तेल किनिसक्यो।
यही परिप्रेक्षमा केही पश्चिमी विश्लेषकले भारतले पश्चिमलाई अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धबारे महत्त्वपूर्ण पाठ पढाइरहेको बताउन थालेका छन्। तर, अमेरिका भारतसँगको मतभिन्नताका बावजुद उससँग टाढिन सक्दैन।
भारत अमेरिकाका लागि किन यति महत्त्वपूर्ण ?
अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा चीनको उदयको परिप्रेक्षमा अमेरिकाका लागि भारत अत्यन्त महत्त्वपूर्ण साझेदार हुनेछ।
चीनलाई अमेरिकाले रुसभन्दा ठूलो प्रतिद्वन्द्वीको रूपमा हेर्न थालेको छ। यसले गर्दा पनि भारतका केही तिता व्यवहारलाई उसले बेवास्ता गर्नुपर्ने नीति अंगिकार गर्नुपर्नेछ।
किङ कलेज लन्डनका अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धका प्रध्यापक हर्ष भी. पन्तले अमेरिकाले भारतलाई ‘पुल्पुलाउनुपर्ने नयाँ प्रेमिकाको रूपमा’ हेर्नुपर्ने बुझेको बताए। नयाँदिल्ली र वासिङ्टन दुवै चीनको बढ्दो सैन्य तागतसँग असहज महशुस गर्ने विश्वका केही मुलुकमध्ये पर्छन् ।
राष्ट्रपति सी जिनपिङको शासनमा चीनको जनमुक्ति सेनाले नौसैनिक तागत निक्कै बढाएको छ। चीनले आफ्नो नौसेनालाई विश्वकै ठूलो बनाएको छ । चीनले आफ्ना सेनाका लागि अत्यन्त उन्नत लडाकु विमान प्रयोगमा ल्याएको छ । साथै, उसले आणविक अस्त्रको भण्डार पनि बढाएको छ। वासिङ्टनले चीनको जोखिमसँग जुध्ने योजनामा भारतलाई पनि समावेश गरेको छ।
अमेरिकाले चीनवरपरका तीन देशहरू भारत, जापान र अस्ट्रेलिया र आफैं सम्मिलित एक समूह नै बनाएको छ। क्वाड नामको यो सुरक्षा संयन्त्रले सक्रियता बढाएको छ।
चीनलाई लिएर भारतका आफ्नै समस्याहरू छन्। दुई मुलुकबीचको उत्तरी सिमानामा कैयौं विन्दूमा विवाद छन्। यिनैमध्ये एक विवादित क्षेत्र गलवानमा दुई वर्षअघि भिडन्त हुँदा २० भारतीय सैनिक र चार चिनियाँ सैनिकको ज्यान गयो।
र, पश्चिमका लागि रोचक हुने तथ्य के हो भने भारत आफ्ना सेनाले प्रयोग गर्ने हतियारका लागि रुसमाथि निर्भर छ। हिमाली क्षेत्रदेखि सम्पूर्ण भेगमा तैनाथ भारतीय सैनिकले बोक्ने उन्नत हतियार रुसमा बनेका हुन्छन्।
चीनलाई लिएर दुई देशबीच कायम समान प्रतिद्वन्द्विताका कारण युक्रेनको विषयमा विमति हुँदाहुँदै पनि अमेरिका र चीनले एकअर्काको अप्ठ्यारोलाई बुझेर अघि बढ्ने निर्णय लिएका छन्।
सीएनएनबाट
