नयाँदिल्ली- चिसो मौसममा तिर्खा कम लाग्छ। कम तापक्रमका कारण शरीरमा पानीको कमी पत्ता लाग्दैन। बाहिर चिसो हुन सक्छ तर पानीको कमीले शरीरमा समस्या आउन थाल्छ।
जब एक व्यक्तिले पानी पिउँदैन, उसको शरीरले विभिन्न प्रकारको प्रतिक्रिया दिन्छ। साथै, शरीरमा धेरै प्रकारका परिवर्तनहरू देखा पर्छन्। शरीरले राम्रोसँग काम गर्नका लागि पर्याप्त मात्रामा पानी हुनु आवश्यक हुन्छ। आज हामी शरीरमा पानीको भूमिका के हो र यसले शरीरको कार्यप्रणालीलाई कसरी असर गर्छ भन्ने चर्चा गर्छौं।
डिहाइड्रेसन
पर्याप्त पानी नपिउनुको सबैभन्दा तत्काल प्रभाव डिहाइड्रेसन हो। डिहाइड्रेसन हुँदा शरीरबाट धेरै पानी बाहिर निस्कन्छ। यसले गर्दा शरीरमा इलेक्ट्रोलाइट्सको कमी हुन्छ र शरीरका धेरै काम ठीकसँग हुँदैनन्।
हल्का डिहाइड्रेसनमा मुख सुक्खा हुने, गाढा रङको पिसाब जानेजस्ता लक्षण देखिन्छन् भने गम्भीर अवस्थामा चक्कर लाग्ने, बेहोस हुने, अलमल हुने र मुटुको धड्कन बढ्नेजस्ता लक्षण देखिन्छन्।
काममा ध्यान कम र अन्योल बढ्यो
हल्का निर्जलीकरणमा पनि व्यक्तिको मस्तिष्कले चेतनाको स्तरमा ठीकसँग काम गर्दैन। उसको मनस्थिति बदलिरहन्छ। डिहाइड्रेसनले एकाग्रता कम गर्छ र स्मरणशक्तिलाई असर गर्छ भन्ने अनुसन्धानले देखाएको छ।
चिन्ता र थकानको भावना बढ्छ। वास्तवमा शरीरमा पानीको कमीका कारण मस्तिष्कमा रक्तसञ्चार सुस्त हुन्छ, जसले मस्तिष्कको काम गर्ने क्षमतालाई असर गर्छ।
छिटो थकान
शरीरमा पानीको कमीका कारण मानिसले कुनै पनि काम सजिलै गर्न सक्दैन। यसले शारीरिक प्रदर्शनलाई असर गर्छ। विशेषगरी कसरत र शारीरिक परिश्रम गर्दा शरीरलाई बढी पानी चाहिन्छ। शरीरमा पानीको कमीका कारण रगतको मात्रा घट्छ, जसकारण मांसपेशीमा हानी पुग्छ।
अक्सिजन र पोषक तत्व कोशिकाहरूमा राम्ररी पुग्दैन। यस कारण सहनशक्ति, बल र एथलेटिक प्रदर्शन कम हुन्छ। निर्जलीकरणले शारीरिक परिश्रमको समयमा मांसपेशी दुख्ने, गर्मी थकान र गर्मीको स्ट्रोकको जोखिम पनि बढाउँछ।
पाचनमा गडबड
पानीले शरीरमा नमी मात्र कायम राख्दैन तर खाना पचाउन पनि ठूलो भूमिका खेल्छ। पानीले पेटलाई स्वस्थ राख्छ। कम पानी पिउनाले मानिसलाई कब्जियत, अपचजस्ता समस्या हुने गर्छन्।
पानीले पेटको फोहोरलाई बाहिर निकाल्न र पेटको कामलाई सहज बनाउन मद्दत गर्छ। पर्याप्त मात्रामा पानी नपिउने हो भने दिसा र पिसाब बाहिर निस्कन समस्या हुने र व्यक्तिलाई ग्यास्ट्रिक, अल्सरलगायत पाचनसम्बन्धी धेरै समस्या हुने गर्छन्। त्यसैले स्वास्थ्य विज्ञहरूले सबैलाई दिनमा २-३ लिटर पानी पिउन सल्लाह दिन्छन्।
कम पानीले यूटीआई संक्रमण गराउँछ
पिसाब नलीलाई स्वस्थ राख्न र संक्रमणबाट बच्न पनि शरीरमा पर्याप्त पानी आवश्यक हुन्छ। मानिसले पानी कम पिउँदा पिसाब एसिडिक हुन्छ। यसले मूत्रथैली र मूत्रमार्गमा जलन हुन्छ र युरिनरी ट्र्याक्ट इन्फेक्सन अर्थात् यूटीआईको समस्या बढाउँछ। धेरैभन्दा धेरै पानी पिउनाले पिसाबको माध्यमबाट शरीरबाट विषाक्त तत्वहरू बाहिर निस्कन्छ र यूटीआईको जोखिम कम हुन्छ।
भास्कर डट कमबाट