दशैं नजिकिँदै जाँदा विदेशमा पसिना बगाएर वर्षदिनको जीविका चलाउने हजारौँ नेपाली स्वदेश फर्किने लहर बढेको छ। विशेषगरी भारतमा रोजगारी गर्ने नेपाली कामदारहरुको संख्या धेरै भएकाले यसबेला सीमा नाकाहरूमा अत्यधिक भीड देखिन्छ। भारतका विभिन्न शहर र गाउँमा श्रम बिक्री गर्ने उनीहरु दशैं मनाउन आफ्नै गाउँतिर फर्किँदै गर्दा बाटोभरि उत्साह र आत्मीयता झल्किन्छ।
सीमावर्ती बेलहिया नाकामा त अहिले दैनिक हजारौँ नेपाली स्वदेश पसिरहेका छन्। कोही सुटकेस बोकेका, कोही पोका पिटारी समातेका, कोही बाकस उठाएका। थोरै नगद, केही लत्ताकपडा र साथमा धेरै आशा बोकेर फर्किएका यी कामदारहरूको अनुहारमा देखिने मुस्कान नै चाडको वास्तविक स्वाद हो। परदेशी दुखसुखलाई केही समयलाई बिर्सेर आफ्ना परिवार, आफन्त र गाउँटोलसँग रमाउन पाउने अवसरले उनीहरूको मन उत्साहित हुन्छ।
भारतमा कार्यरत अधिकांश नेपाली अनौपचारिक क्षेत्रमा संलग्न छन्। निर्माण मजदुरी, होटल-रेस्टुरेन्ट, सुरक्षा गार्ड, साना व्यापारदेखि लिएर घरायसी कामसम्म उनीहरूले गर्ने रोजगारीका स्वरूप फरक–फरक छन्। यस्तै परिश्रमको कथा बोकेर यसपटक स्वदेश फर्किएका तिलक राज अधिकारी दिल्लीमा काम गर्छन्। उनी दशैंको बेला आफ्नै घर फर्किन पाउँदा निकै खुसी लागेको सुनाउँछन्। वर्षभरि परिवारदेखि टाढा रहँदा त्यो खाँचो अब केही दिन भए पनि पूरा हुने उनको भावना हो।
त्यस्तै लामो समयपछि गाउँ फर्किएका आकाश गुरुङ भन्छन् “दशैंले त ऊर्जा नै दिन्छ। यसपालि टन्नै बसेर रमाएर जान्छु भन्ने सोच छ।” भारतको जयपुरमा श्रम गरेर फर्किएका हेमलाल थापा भने आफ्नै जन्मभूमिमा पाइला टेक्दा मन फुरुङ्ग भएको अनुभव बाँड्छन्। यस्तै, करिब ६ महिनापछि घर फर्किएका निरज घर्ती क्षेत्रीले आफ्ना आमा-बाबा र साथीभाइ भेट्न पाउँदा निकै हर्षित भएको बताए। यी प्रतिनिधि पात्रहरूको भावना हजारौँ प्रवासी नेपालीहरूको सामूहिक भावनाको झलक हो।
दशैं नेपाली समाजमा केबल चाड मात्रै होइन, गहिरो संस्कार र आत्मीयताको पुनः जगेर्ना गर्ने समय पनि हो। वर्षभरि भारत वा अन्य देशमा श्रम गर्ने नेपालीहरूलाई यही पर्वले आफ्नो माटो, परिवार र संस्कृतिसँग पुनः जोड्ने अवसर दिन्छ। कतिपय युवाहरू दशैंका लागि मात्र छुट्टी पाएका छन् भने कतिपयले जागिरमै विदा लिएर फर्किएका छन्। उनीहरूका लागि दशैं आफ्नै घरको चौतारोमा बालापनको सम्झना, आमाबाबाको आशिर्वाद र परिवारसँगको मिलनको क्षण हो।
सहर बजारदेखि गाउँ बस्ती सबै ठाउँमा दशैंको तयारीले चहलपहल बढ्दै गएको छ। बजारमा किनमेल गर्ने भीड छ, गाउँघरमा पूजा सामग्री तयारी भइरहेको छ। प्रवासीहरूले ल्याएको सानो कमाईले पनि गाउँघरमा रमाइलो छाउने छ। कतै नयाँ कपडा किनिन्छ, कतै घरमा विशेष परिकार बनाइन्छ। उनीहरूको कमाइले मात्र होइन, उनीहरूको उपस्थितिले नै गाउँमा चाडको असली रंग भर्छ।
यसरी, भारतका फरक फरक ठाउँमा पसिना बगाएका नेपालीहरूले ल्याएको श्रम र श्रमसँगै बोकेको माया–ममता दशैंमा परिवारसँग साझा हुन्छ। उनीहरूको उपस्थितिले गाउँको चौतारी, घरको आँगन र समाजको वातावरणमा नयाँ उर्जा थपिन्छ। यही कारण दशैंलाई नेपाली समाजले आत्मीयता, संस्कार र मिलनको पर्वका रूपमा लिएको छ।
नेपाल फर्किरहेका यी प्रवासीहरूको अनुहारमा देखिने चमक, उनीहरूले बोकेको थोरै कमाइभन्दा धेरै मूल्यवान् हुन्छ। त्यो चमक हो परिवार भेट्ने उमंग, आफ्नै माटोमा पाइला टेक्ने गर्व र आफ्नै संस्कृति, परम्परासँग पुनः जडान हुने अवसर। दशैं नजिकिँदै गर्दा प्रवासीहरूको घर फर्कने लहरले गाउँदेखि शहरसम्म उत्सवको माहोल झनै प्रफुल्ल बनाएको छ।
