काठमाडौँ । यदि, तपाईं घरबाट कतै जाँदै हुनुहुन्छ । सोही क्रममा तपाईंले बाटोमा गोही देख्नु भयो भने कति अचम्म र डर लाग्छ होला ?

 

ब्राजिलको रियो दि जेनेरियोमा बस टर्मिनलमा बस कुरिरहेका मानिसहरूले यस्तै अनुभव गरे । जब उनीहरू खुला विचरण गरिरहेको एक घडियाल गोही देखे ।

 

मार्च २९ बिहान ५ः४० बजेको घटना हो, यो । उक्त समयमा सहरको बस टर्मिनलमा गाडी कुर्नेको घुइचो हुने गर्छ । सोही क्रममा गोही आएपछि बस कुरिरहेका मानिसहरू बस टर्मिनल छेउको आकासे पुल चढेर भिडियो खिच्न थाले ।

 

भिडबाट कसैले कराएर यो जनावर खतरनाक छ भनेपछि मानिसहरूको डर थप बढ्यो । हुन, पनि ४० किलो जतिको २.५ मिटर लामो गोही हेर्द भयानक देखिन्थ्यो ।

 

त्यसमाथि मानिसको भिडले आत्तिएर भाग्ने ठाउँ नपाएर ऊ आफै आकासे पुलमा तलमाथि गर्ने प्रयास गरिरहेको थियो । यो देखेर मानिसहरू चिच्याएर भाग्न थाले । तर, मानिसभन्दा भयभित गोही नै देखिन्थ्यो।

 

एक घण्टा लामो उद्धार प्रयासपछि गोहीलाई खोरमा राखेर नजिकैको तालमा छाडिएको थियो । त्यहाँ मानिसहरू र घडियाल कसैलाई पनि कुनै नोक्सानी भएन । रियो दि जेनेरियोको सिभिल डिफेन्स डिपार्टमेन्टका अनुसार उक्त गोही एक किलोमिटर टाढा बनाइएको तालबाट आएको हुन सक्ने छ ।

 

त्यहाँ काम गर्ने एक व्यक्तिले भने, ‘वर्षाको समयमा यहाँको अँध्यारो ठाउँमा जान डर लाग्छ ।’ यहाँ यस्ता घटना भइरहेकाले उनी डराउनु स्वभाविक हो ।

 

जंगली जनावरहरूको बढ्दो घटना

पछिल्ला केही महिनाहरूमा रियो दि जेनेरियोको शहरी क्षेत्रहरूमा धेरै जंगली जनावरहरू देखिएका छन् । त्यसबारे स्थानीय मिडियाले खबर पनि प्रशारण गरिरहेका हुन्छन् ।

 

बस टर्मिनल घटना हुनुभन्दा चार दिनअघि अप्रिल २ मा भीषण वर्षापछि तीन वटा गोही एक ठाउँको जमेको पानीमा तैरिरहेको अवस्थामा फेला परेका थिए । स्थानीय व्यक्तिले भने, ‘अहिलेसम्म यस क्षेत्रमा मुसा मात्रै देख्थ्यौँ । अब के–के देखिन थालेको छ ।’

 

अघिल्लो साता भाइरल भएको एक भिडियोमा घरको १९ औँ तलाको फ्ल्याटको सिलिङमा एउटा ठूलो सर्प लुकेको देखियो । उद्धार टोलीले प्लास्टर तोड्दा सर्प भुइँमा खसेको थियो ।

 

तीन महिनाअघिको अर्को एक भिडियो भाइरल भएको थियो । जसमा भुइँ तल्लामा बस्ने एक जना मानिस मर्निङ वाकका लागि बाहिर निस्किँदा आफ्नो घर बाहिर गोही आरामसँग बसेको देखे । यस प्रकारका अरु पनि तस्बीर र भिडियो भाइरल भइरहेका छन् ।

 

रियोमा जंगली जीव भेटिने घटनाको आधिकारिक तथ्यांक चिन्ताजनक देखिन्छ । सहरी क्षेत्रमा वन्यजन्तु भेटिने घटना बढ्दै गएको छ । सन् २०२० मा यी घटना २४१९ थिए, जुन २०२१ मा बढेर ३५३४ पुगेको छ ।

 

यस वर्षको जनवरी १ देखि मार्च २८ सम्म रियो नगर निगमले शहरमा सर्प, घडियाल, ठूला छेपारो, चमेरो र जंगली मुसा फेला परेका १२०३ घटनाहरू दर्ज भइसके ।

 

अहिलेकै दरमा जंगली जीव भेटिए भने २०२२ सम्ममा चार हजार यस्ता घटना दर्ज हुने छन् । जसको अर्थ औसतमा एक दिनमा ११ जीव भेटिने छ ।

 

विज्ञहरूका अनुसार घरजस्ता भौतिक संरचनाको वृद्धि, प्रदूषण र जलवायु परिवर्तनले यस्तो घटना बढाइरहेको छ । रियो दि जेनेरियोको जनसंख्या ६० लाख ७० हजार छ । यो शहर पर्यटकीय गन्तव्य हो । त्यसैले यहाँ घरजग्गाको कारोबार बढ्दै गएको छ । यहाँ घरको संख्या बढ्दै जाँदा खुल्ला स्थान घट्दै गएको छ ।

 

यसका कारण सहरका वन्यजन्तुमाथि दबाब परेको जीव विज्ञानी रिकार्डो फ्रेटास बताउँछन् । फ्रेटासले विगत दुई दशकदेखि शहरमा घडियालको व्यवहारको अध्ययन गर्दै आएका छन् ।

 

‘बस टर्मिनलमा घडियालको आगमन सहरीकरणले सिर्जना गरेको अराजकताको संकेत हो,’ फ्रेटास् भन्छन्, ‘उदारणका लागि दुई फुटबल टोलीहरू माराकाना स्टेडियममा खेलिरहेका छन् र तपाईंले स्टेडियममा केही समस्या आएपछि तिनलाई सानो मैदानमा ल्याउनुभयो । त्यसपछि ती टोली कसरी खेल्छन् ? अब त्यहाँ लडाइँ हुनेछ ।’

 

रिकार्डो फ्रेटासका अनुसार अहिले रियोका गोही र अन्य प्रजातिले यही वास्तविकता भोगिरहेका छन् । शहरीकरणका कारण यी जनावरहरूका लागि ठाउँ घटेको छ । घडियालहरू पहिले धेरै ठूलो ठाउँमा बस्ने गर्थे । तर, अहिले विकासको प्रत्यक्ष असर यी जनावरहरूमा परेको छ । यसले उनीहरूका लागि गम्भीर परिणामहरू हुन सक्छ ।

 

घडियाले मौन चिहान

शहरका अन्य पर्यावरणविद् र विज्ञहरू जस्तै रिकार्डोलाई के लाग्छ भने शहरका धेरै ठेकेदारहरू र घर जग्गा व्यवसायीहरूलाई वन्यजन्तुका लागि कुनै चासो छैन । सस्तोमा काम सकाउन वातावरणीय मापदण्ड बेवास्ता भइरहेका छन् ।

 

फ्रेटासका अनुसार धेरै मानिसलाई जनावरहरू निर्माण मेसिनको आवाजबाट बाहिर आएको मान्छन् । तर, खासमा ती आवाज सुनेपछि पानीभित्र लुक्छन् ।

 

रियो दि जेनेरियोमा करिब पाँच हजार गोही छन् । शिकारी जनावरको रूपमा घडियालले पर्यावरणीय सन्तुलनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । तर, तिनको संख्या घट्दै गएको छ ।

रिकार्डो फ्रेटास भन्छन्, ‘घडियाल सास नफेरी ३० मिनेटदेखि एक घण्टासम्म पानीमुनी बाँच्न सक्छन् । तर, पानीमुनी लुकेर बस्दा उनीहरूलाई थप असर पुग्न सक्दछ । यस प्रकारले धेरै जनावरहरूले आफ्नो ज्यान गुमाएका छन् । ती निर्माणस्थलमै गाडिन्छन् ।’

 

रियोको वातावरण विभागका प्रवक्ताले सहरको वन्यजन्तुको संरक्षणका लागि कार्यक्रमको तयारी भइरहेको बताउँदै भने, ‘स्थानीय सरकारका विज्ञ र प्राज्ञिक समितिले थप कदमका लागि प्राविधिक र वैज्ञानिक सहयोग उपलब्ध गराउने छ ।’

 

स्थानीय सरकारले उद्धार कार्य बढाउनुका साथै अवैध निर्माणमा पनि ध्यान दिइरहेको छ ।

प्रदूषणको खतरा

प्रदुषण पनि जनावरको प्राकृतिक घरबाट बाहिरने अर्को कारण हो । ‘रियोको सम्पूर्ण पश्चिमी क्षेत्र अति प्रदूषित छ । अधिकांश गोहीको बासस्थान फोहोर, जैविक पदार्थ र ढलले ढाक्न थालेपछि फोहोरका कारण ती मर्छन् । उनीहरूका लागि खाना पनि कम हुँदै गएको छ,’ फ्रेटासले भने ।

 

वन्यजन्तुलाई मानिसको खाना खुवाउँदा तिनको आनीबानीमा परिवर्तन आउँछ । र, उनीहरू त्यही खानेकुराका लागि बारम्बार सहरी क्षेत्रमा आउँछन् । रियो सिटी हलका प्रवक्ताका अनुसार पछिल्लो समय स्थानीय सरकारले उक्त विशाल प्राणी बस्ने ताल र नदीहरू सफा गरिराखेको छ ।

 

मौसम परिवर्तन

रियोमा गत साता भारी आँधी र बाढीले आपतकाल घोषणा गरिएको थियो । सहरमा पानी भरिएपछि सो पानीमा गोही र सर्प देखिन थाले । जसको भिडियो सामाजिक सञ्जालमा भरिएका थिए ।

 

भारी वर्षा र जलवायु परिवर्तनबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध जोड्न सम्भव नभए पनि ब्राजिलमा प्राकृतिक प्रकोपका घटनाहरू बढी रहेका छन् ।

 

जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी अध्ययनमा विशेषज्ञता राख्ने जर्नल कार्बन ब्रिफले हालै गरेको अध्ययनले ब्राजिल विश्वको चौथो ठूलो कार्बन डाइअक्साइड उत्सर्जन गर्ने मुलुक भएको देखाएको छ । ब्राजिलअघि अमेरिका, चीन र रुस छन् ।

 

सन् २०१९ मा ब्राजिलले उत्सर्जन गर्ने कार्बनडाइअक्साइड बढेर १३ वर्षकै उच्च पुगेको थियो ।
बीबीसी