नयाँदिल्ली- तनावले दिमागलाई मात्र होइन, शरीरलाई पनि असर गर्छ। तनाव बढ्दा पेट फुल्ने, ग्यास भरिने, एसिडिटी, अमिलो डकार, हार्ट बर्न, स्मरणशक्ति कमजोर हुने, समय अगावै चाउरी पर्ने, कपाल झर्ने, क्रोध र चिडचिडापनजस्ता समस्या बढ्छन्। त्यसैले आज हामी तनाव नियन्त्रण गर्ने उपायबारे चर्चा गर्दैछौं।
शरीरले संकेत दिन्छ
मस्तिष्कको केन्द्रीय स्नायु प्रणालीले शरीरका हरेक गतिविधिलाई नियन्त्रण गर्छ। केन्द्रीय स्नायु प्रणालीले हामीले देख्ने वा सुन्ने कुरामा हाम्रो प्रतिक्रियालाई पनि नियन्त्रण गर्छ। उदाहरणका लागि कालो गाई आउँदैछ भन्ने सुन्नेबित्तिकै हाम्रो दिमागले नदेखेर पनि कालो गाई यस्तो हुन्छ भन्ने कल्पना गर्छ। जब मस्तिष्कले संकेत दिन्छ, शरीरले त्यो काम गर्छ, जस्तै शौचको लागि जानु, पिसाब गर्न आग्रह गर्नु आदि।
मस्तिष्कको संकेतमा शरीरको प्रतिक्रिया
तनाव एक अवस्था हो, जहाँ हामी सहज अवस्थामा रहँदैनौं। यस्तो अवस्थामा मस्तिष्कले शरीरलाई संकेत दिन्छ, जुन हाम्रो इन्जाइम उत्पादन गर्ने अंगहरू जस्तै पित्त थैली र प्याङक्रियाजमा जान्छ। त्यसपछि शरीरका यी अंगहरूले पित्तको स्राव कम गर्छन्। एसिड राम्ररी निस्कन नसक्दा खाना राम्ररी पच्दैन। खाना राम्ररी पचाउन नसक्दा अपच र कब्जियतको समस्या हुन थाल्छ।
पेट र आन्द्राहरूले तनाव वा डरको अवस्थामा यी भावनाहरू भण्डारण गर्छन्। तनाव वा डरको अवस्थामा व्यक्तिलाई पेटमा दुखाइ, तनाव र चिडचिडापन महशुस हुन थाल्छ। यसका कारण पाचन प्रणालीमा समस्या आउन थाल्छ। पेट फुल्ने, ग्यास भरिने, कब्जियतजस्ता समस्या बढ्न थाल्छन्। यी समस्याहरू हटाउन तनावबाट छुटकारा पाउनुको विकल्प हुँदैन।
खाना नपच्ने समस्या
तनावमा हुँदा शरीरको पाचन प्रणालीले खानेकुरा पचाउन सक्दैन। खाना राम्ररी पचाउन नसक्दा कब्जियतको समस्या बढ्छ। यस्तो अवस्थामा या त पेट राम्रोसँग सफा हुँदैन, या पखाला लाग्न थाल्छ। बारम्बार शौच गर्न जाँदा पनि पेट सफा हुँदैन। केही समयपछि पेट फेरि कराउन थाल्छ।
पेट सफा नहुनु
इरिटेबल बोवेल सिन्ड्रोम अत्यधिक तनाव वा लामो समयसम्म तनावको कारण हुन्छ। यसमा खाना खाएपछि तुरुन्तै शौचालय जाने इच्छा हुन्छ तर पेट सफा हुँदैन। यो बारम्बार हुन्छ।
ग्यास बढ्नु
तनावका कारण पेटमा ग्यास बन्न थाल्छ, जसका कारण पेट सधैं फुलेको महशुस हुन्छ। पेटमा ग्यास भरिने, एसिडिटी हुने, अमिलो डकार आउने र पेट दुख्ने समस्या देखिन्छन्।
अत्यधिक तनावका कारण हाइपर एसिडिटी, रगत वान्ता, दिसामा रगत आउने, चाउरी पर्ने, कपाल झर्ने, स्मरणशक्ति कमजोर हुने समस्या देखिन्छन्।
तनाव नियन्त्रण गर्न के गर्ने ?
तनाव कम गर्न दैनिक योग र ध्यान गर्नुहोस्। खुला हावामा हिँड्नुहोस्। घाममा बस्नुहोस्। आहारमा फाइबरको मात्रा बढाउनुहोस्। प्रशस्त पानी पिउनुहोस्। राति चाँडो सुत्नुहोस् र बिहान सबेरै उठ्नुहोस्। साथीहरूसँग भेट्नुहोस्। आफ्ना लागि समय निकाल्नुहोस्। आफूलाई खुशी राख्ने प्रयास गर्नुहोस्।
(भास्कर डट कमबाट)