वासिङ्टन (बीबीसी)- अमेरिकी वैज्ञानिकहरूले गुरुत्वाकर्षणको तरंगहरूको पत्ता लगाएका छन्। यसबाट ब्रह्माण्डको बारेमा जानकारी हासिल गर्ने नयाँ युग प्रारम्भ भएको उनीहरूको भनाइ छ।
प्रख्यात वैज्ञानिक अल्बर्ट आइन्स्टाइनको सामान्य सापेक्षवादको सिद्धान्तअनुसार गुरुत्वाकर्षणका तरंग प्रकासको गतिमा यात्रा गर्छन्। लेजर इन्टरफेरोमिटर ग्र्याभिटेसनल वेभ अब्जरभेटरी (लिगो) का शोधकर्ताहरूले दुई ‘ब्ल्याक होल’ को ठक्करबाट पैदा हुने तरंग पत्ता लगाएका हुन्। लिगो परियोजनाका कार्यकारी निर्देशक डेभिड रेइजले अमेरिकाको राजधानी वासिङ्टनमा भने, ‘गुरुत्वाकर्षणका तरंग पत्ता लगाउने लामो प्रयासमा हामीले सफलता पाएका छौं।’
बीबीसीसँगको कुराकानीमा म्याक्स प्ल्यांक इन्स्टिच्युट फर ग्र्याभिटेसनल फिजिक्स एन्ड लेबनिज युनिभर्सिटीका प्राध्यापक कार्सटन डान्जम्यानले उक्त शोधलाई डीएनएको बनावटबारे जानकारी हासिल गर्ने र हिग्स पार्टिकलको खोजीजत्तिकै महत्त्वपूर्ण उपलब्धी भएको बताए। ‘यसमा नोबेल पुरस्कार लुकेको छ,’ उनले भने।
उनका अनुसार पहिलो पटक गुरुत्वाकर्षणको तरंगहरू तथा ब्ल्याक होलबीचको सम्बन्ध प्रत्यक्ष रूपमा पत्ता लागेको छ, जसबाट आइन्स्टाइनको सय वर्ष पुरानो भविष्यवाणी सिद्ध हुन्छ। अमेरिकी वैज्ञानिकहरूको भनाइमा पृथ्वीबाट अर्बौं प्रकास वर्ष टाढा दुई ब्ल्याक होल ठक्कर खाएपछि ब्रह्माण्ड र समयको सम्बन्ध पत्ता लागेको हो।
अपेक्षित संकेत धेरै सुक्ष्म छन्। र, इन्टरफेरोमिटर्स नामक मेसिनमा एक अणुको चौडाइको एक हिस्सा बराबर हर्कत गर्छन्। यसबाट वर्षौंदेखि चलिरहेको गुरुत्वाकर्षणका तरंगहरूको खोजी अन्त्य हुने अपेक्षा छ। र, ब्रह्माण्डसँग जोडिएको महाविष्फोट (बिग ब्याङ) को सिद्धान्त बुझ्नका लागि नयाँ पहलु खुल्ने छ।
उक्त खोजीमा करिब एक हजार वैज्ञानिक संलग्न थिए। १४ सेप्टेम्बर २०१४ मा वैज्ञानिकहरूले पहिलोपटक सुदूर ब्रह्माण्डमा भयंकर प्रलयजस्तै दुई ब्ल्याक होल ठोक्किएर उत्पन्न भएका गुरुत्वाकर्षणका तरंग पृथ्वीसम्म रेकर्ड गरेका थिए। अमेरिकाको नेसनल साइन्स फाउन्डेसन (एनएसएफ)का अनुसार ती तरंग ठम्याउन १४ वटा मुलुकका वैज्ञानिक जुटेका थिए। शुरुमा ती तरंगलाई ब्ल्याक होलको ठक्करबाटै उत्पन्न भएको यकिन गर्न वैज्ञानिकहरूले सकेका थिएनन्। खोजीको दायरा विस्तार गर्दै जाँदा वैज्ञानिकहरू आइन्स्टाइनको सिद्धान्त पुष्टी गर्न सफल भएका हुन्।
बीबीसी विज्ञान संवाददाता जोनाथन एमोस लेख्छन्, ‘यो हाम्रो युगको सबैभन्दा ठूलो भेदन (उपलब्धी) हो। दुई ब्ल्याक होल ठोक्किएर अर्को एक ब्ल्याक होल निर्माण भएको घटना १.३ अर्ब प्रकास वर्ष टाढाको हो। त्यस क्रममा उत्पन्न गुरुत्वाकर्षणका भयंकर तरंग पृथ्वीमा रेकर्ड भएको हो। एउटा विशाल तारा विष्फोट भएर ब्ल्याक होल उत्पन्न भएको घटना हो यो।’