बेइजिङ- पृथ्वीको गहिराइमा के हुँदैछ ? यसको जानकारी पाउन वैज्ञानिकहरूसँग विभिन्न तरिका छन्। भूमिगत यात्रा गर्ने भूकम्पीय तरंगको मापन पनि तीमध्येको एक तरिका हो।
चिनियाँ सरकारी समाचार एजेन्सी सिन्हवाका अनुसार उत्तर-पश्चिम चीनस्थित तकलामाकन मरुभूमिमा भने पृथ्वीको गर्भमा भइरहेको गतिविधि जानकारी पाउन ११ हजार १०० मिटर गहिराइसम्म खन्न शुरु गरिएको छ। त्यो भनेको ३३ भन्दा बढी आइफेल टावरको उचाइ बराबर हो।
तथापि, धर्तिको गर्भमा भइरहेको गतिविधि थाहा पाउन मानिसले यति गहिराइमा खनेको पहिलोपटक होइन। यसअघि रुसमा १२ हजार २६२ मिटरसम्म खनिएको थियो। कोला सुपरडिप खाल्डो नाम दिइएको यस उत्खननलाई अहिले भने छाडिएको छ। यस्तै, कतारको अल शाहिन आयल फिल्डमा पनि यसअघि १२ हजार २९० मिटर गहिराइसम्म खनिएको थियो।
पछिल्लो खननबाट भूविज्ञानको हालसम्मको बुझाइमा काफी सुधार हुने चिनियाँ वैज्ञानिकहरूको आशा देखिन्छ। यसक्रममा तेल र ग्यास भण्डारको खोजी पनि गर्न सकिने उनीहरूको भनाइ छ।
चीनमा भइरहेको यो खननबारे धेरै कुरा सार्वजनिक गरिएको छैन। के प्राप्त गर्न खन्न शुरु गरिएको हो भन्ने पनि स्पष्ट छैन। महाद्विपीय क्रस्ट करिब ३० किलोमिटरसम्मको औसत गहिराइसम्म जाने हालसम्मको बुझाइ छ। चीनको पछिल्लो यो प्रयास त्यति गहिराइसम्म भने जाने छैन।
वर्षदिनभन्दा ज्यादा लाग्ने यो खननका लागि २०० टनका उपकरणहरू प्रयोग गरिएको छ। त्यसमा ड्रिल बिट र ड्रिल पाइप पनि छन्। धर्तिको गहिराइमा खन्न कति कठिन छ भन्ने कोला सुपरडिपलाई हेरे पुग्छ। सन् १९७० मा शुरु भएको उक्त परियोजना १९९४ सम्म चलेको थियो। र, यान्त्रिक विफलताका कारण बन्द भएको थियो।
तथापि, त्यो खनन उपयोगी सावित भएको थियो। वैज्ञानिकहरूले धर्तिको गहिराइमा कति पानी भन्ने त्यसअघिको बुझाइ परिवर्तन भएको थियो। किनकि, जति मात्रामा पानी र हाइड्रोजन पाइयो, त्यसअघिको बुझाइभन्दा कैयौं गुणा अधिक थियो। ६ हजार मिटरको गहिराइसम्म सूक्ष्म प्ल्यांकटन जीवाश्म भेटिएका थिए।
‘चाइनिज एकेडेमी अफ इन्जिनियरिङ’का वैज्ञानिक सन जिनसेङले सिन्हवासँग भने, ‘ड्रिलिङ प्रोजेक्टको निर्माण कठिनाइको तुलनामा दुई पातला स्टिलका तारमाथि चल्ने ठूला ट्रकबाट गर्न सकिन्छ।’
गहिराइमा जाने उपकरणहरूलाई २०० डिग्री सेल्सियससम्मको तापमान सामना गर्नुपर्छ। र, वायुमण्डलीय दबाब सतहमा १ हजार ३०० गुणा अधिक हुन्छ। करिब ४५० दिनमा यो परियोजना समाप्त हुने अपेक्षा छ। धर्तिको गर्भमा १४ करोड ५० लाख वर्षअघि बनेका चट्टान हुँदै यो खनन अगाडि बढ्ने छ।
साइन्स अलर्टबाट