नयाँदिल्ली (बीबीसी)- यो यौगिकले तपाईंको मस्तिष्क शक्ति बढाउँछ र चिन्ता कम गर्छ। तर, के तपाईंले यसलाई पर्याप्त मात्रामा पाइरहनुभएको छ ? तपाईंले पहिले कोलिनको बारेमा सुन्नुभएको नहुन सक्छ तर अध्ययनहरूले यो हाम्रो स्वास्थ्यको लागि महत्त्वपूर्ण छ भनेर देखाउँछन्।
कोलिन न त भिटामिन हो न त खनिज। यो एक जैविक यौगिक हो, जुन मानव स्नायु प्रणालीको स्वस्थ कार्यको लागि महत्त्वपूर्ण छ।
यसलाई उच्च मात्रामा सेवन गर्नाले धेरै फाइदा हुन सक्ने प्रमाणहरू देखापर्दै छन्। यसमा मस्तिष्कको कार्यमा सुधार गर्ने र विचलितता र हाइपरएक्टिभिटीसहित न्युरोडेभलपमेन्टल विकारहरू रोक्ने र डिस्लेक्सियालाई रोक्ने पनि समावेश छ। मानव तंत्रिका विकासमा पनि यो पोषक तत्वको महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ।
गर्भावस्थामा कोलिन पूरकहरू लिने आमाहरूबाट जन्मेका बच्चाहरूमा जानकारी प्रशोधन गर्ने राम्रो क्षमता हुने एउटा अध्ययनले पत्ता लगाएको छ। यो स्वस्थ मस्तिष्कको संकेत हो।
वैज्ञानिकहरू भन्छन्- ‘कोलिन एक अद्भूत पोषक तत्व हो तर यसलाई धेरै हदसम्म बेवास्ता गरिएको छ।’ कोलिन कहाँबाट आउँछ र के तपाईं पर्याप्त मात्रामा पाइरहनुभएको छ ?
अमेरिकाको न्युयोर्कस्थित ब्रुकलिन कलेजका स्वास्थ्य तथा पोषण विज्ञानका प्राध्यापक सिनयिन जियाङ भन्छिन्, ‘हाम्रो शरीरको हरेक कोषमा कोलिन हुन्छ।’
विज्ञान लेखिका तथा परामर्शदाता न्युट्रिसनल इनसाइटकी संस्थापक तथा सीईओ एम्मा डर्बिसायरले कोलिन एक ‘आवश्यक’ पोषक तत्व रहेको बताएकी छन्। यो हाम्रो स्वास्थ्यको लागि महत्त्वपूर्ण छ तर हाम्रो शरीरले यसलाई पर्याप्त मात्रामा उत्पादन गर्न सक्दैन। त्यसैले, हामीले यसलाई हाम्रो आहारमा प्राप्त गर्न आवश्यक छ। एक तरिकालेक यो ओमेगा-३ फ्याटी एसिडजस्तै हो, यद्यपि यो भिटामिन बीसँग जोडिएको छ।
कोलिन सामान्यतया पशु-आधारित खानाहरूमा पाइन्छ। यसमा मासु, अण्डा, माछा, कुखुरा र दूध समावेश छन्। तर, यो बदाम, राजमा, च्याउ र ब्रोकाउलीजस्ता क्रुसिफेरस तरकारीहरूमा पनि पाइन्छ। यद्यपि, पशु-आधारित खानाहरूमा वनस्पति-आधारित स्रोतहरू भन्दा बढी कोलिन हुन्छ।
हाम्रो शरीरमा कलेजोको कार्यसहित धेरै कार्यहरूका लागि कोलिन आवश्यक छ। पर्याप्त कोलिन नपाउँदा धेरै समस्या हुन सक्छन्। ‘कोलिनले कलेजोबाट बोसो हटाउन मद्दत गर्छ, र जब कुनै व्यक्तिको कमी हुन्छ, तिनीहरूले फ्याटी लिभर विकास गर्न सक्छन्,‘ जियाङ भन्छिन्।
कोलिनले शरीरलाई कोशिका झिल्लीहरूको एक प्रमुख घटक, फस्फोलिपिडहरू संश्लेषण गर्न पनि मद्दत गर्छ। कमीले हाम्रा कोशिकाहरूको गुणनमा संलग्न जीनहरूलाई असर गर्न सक्छ।
भ्रुण विकासको समयमा कोलिनको कमी विशेष गरी हानिकारक हुन सक्छ किनभने यसले मस्तिष्कमा कोशिका प्रसारलाई रोक्छ। डर्बिसायर भन्छन्, ‘कोलिनले मस्तिष्कमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यो मुख्यतया ‘मस्तिष्क पोषक तत्व’ हो। शरीरलाई न्युरोट्रान्समिटर एसिटाइलकोलिन उत्पादन गर्न आवश्यक छ, एक रसायन जसले तपाईंको मस्तिष्कबाट स्नायु कोशिकाहरू मार्फत तपाईंको शरीरमा सन्देशहरू पुर्याउँछ।’
एसिटाइलकोलिनले मस्तिष्कको स्नायु कोशिकाहरूमा प्रमुख भूमिका खेल्छ, जुन मेमोरी, सोच र सिक्नको लागि आवश्यक छ।
अनुसन्धानकर्ताहरूले ३६ देखि ८३ वर्ष उमेर समूहका लगभग १ हजा४०० व्यक्तिहरूलाई समावेश गरी एक अध्ययन गरेका थिए। कोलिनको उच्च मात्रा सेवन गर्ने व्यक्तिहरूको स्मरणशक्ति राम्रो हुने र मध्यम उमेरमा मस्तिष्कलाई सुरक्षित राख्न मद्दत गर्ने अध्ययनले पत्ता लगायो।
कोलिनलाई सामान्यतया ‘नुट्रोपिक्स’ भनेर चिनिने पूरकहरूमा एक घटकको रूपमा समावेश गरिन्छ। यो पदार्थहरूको एक विविध समूह हो। कसै-कसैले विश्वास गर्छन्- यसले सिकाइ र स्मरणशक्ति बढाउन सक्छ।
कोलिनको कमीलाई अल्जाइमर र पार्किन्सन रोगजस्ता न्युरोडिजेनेरेटिभ रोगहरूसँग पनि जोडिएको छ।
कोलिनले हाम्रो मस्तिष्क र मानसिक स्वास्थ्यलाई असर गर्न सक्छ। उच्च कोलिनको सेवन कम चिन्ताको स्तरसँग सम्बन्धित रहेको एउटा अध्ययनले पत्ता लगाएको छ। अर्को अध्ययनले ह कोलिनको उच्च मात्राले डिप्रेसनको जोखिम कम गर्ने पनि एउटा अध्ययनले पत्ता लगाएको छ।
पर्याप्त कोलिनको सेवनले धेरै अन्य फाइदाहरू हुन सक्छन्। यो पोषक तत्वहरूले भरिपूर्ण छ। कोलिनले होमोसिस्टिनको स्तर कम गर्न मद्दत गर्न सक्ने मुसाहरूमा गरिएको अनुसन्धानले पत्ता लगाएको छ।
होमोसिस्टिनको उच्च स्तर पनि ओस्टियोपोरोसिससँग जोडिएको हुन सक्छ। कोलिनको मात्रा बढी भएका मानिसहरूमा हड्डीको घनत्व बढी हुने अनुसन्धानले पत्ता लगाएको छ। यो बलियो, स्वस्थ हड्डी र फ्र्याक्चरको कम जोखिमको संकेत हो।
‘कोलिनले हड्डीको क्षतिबाट बचाउन सक्छ,’ कोलिन र हड्डीको स्वास्थ्यबीचको सम्बन्धको अध्ययन गर्ने नर्वेजियन मरिन रिसर्च इन्स्टिच्युटका अनुसन्धानकर्ता ओयेन जेनिक भन्छन्।
उनका अनुसार यो आंशिक रूपमा होमोसिस्टाइनको कारणले हुन सक्छ, तर यो कोलिन हाम्रो कोशिका झिल्लीको एक आवश्यक घटक भएकोले पनि हो।
बच्चाको विकासका लागि पहिलो दुई वर्ष महत्त्वपूर्ण हुन्छ भन्ने राम्रोसँग स्थापित छ। गर्भावस्था र स्तनपानको समयमा आमाको आहारले यसमा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्छ।
कोलिन गर्भमा बच्चाको विकासका लागि महत्त्वपूर्ण रहेको अध्ययनहरूले देखाएका छन्। बच्चाहरू आफ्ना आमाहरू भन्दा तीन गुणा बढी कोलिन लिएर जन्मिन्छन्।
डर्बिसायर भन्छन्, ‘यसले जीवनको यस चरणमा यो कति महत्त्वपूर्ण छ भनेर देखाउँछ। गर्भमा कोलिनको सेवन बच्चाको मानसिक विकाससँग जोडिएको छ र बच्चा बढ्दै जाँदा यसको फाइदा वर्षौंसम्म जारी रहन सक्ने धेरै अध्ययनहरूले पत्ता लगाएका छन्।’
गर्भावस्थाको दोस्रो त्रैमासिकमा (१३ औं सातादेखि २८ औं सातासम्म) सबैभन्दा बढी मात्रामा कोलिन सेवन गर्ने गर्भवतीहरूको सात वर्षको उमेरमा छोटो अवधि र दीर्घकालीन स्मरणशक्तिको परीक्षणमा उच्च अंक प्राप्त गर्ने बच्चाहरू रहेको एउटा अध्ययनले पत्ता लगाएको थियो।
जब महिला गर्भवती हुन्छिन् र पर्याप्त कोलिन पाउँदैनन्, उनका बच्चाहरूलाई एडीएचडी व्यवहार समस्याहरू विकास हुन सक्ने केही अनुसन्धानले सुझाव दिएका छन्। ‘हामी स्कूलहरूमा एडीएचडी र डिस्लेक्सियाका घटनाहरूमा उल्लेखनीय वृद्धि देखिरहेका छौं,’ डर्बिसायर भन्छन्, ‘यसमध्ये केही आनुवंशिक कारणले गर्दा हुन्छ। तर, बच्चाहरूले गर्भमा आवश्यक पोषक तत्वहरू पाइरहेका छैनन् भने पनि यो समस्या आउँछ।‘
जियाङले गर्भावस्था र स्तनपानको समयमा कोलिन सेवन र मस्तिष्क विकासबीचको सम्बन्धको अध्ययन गरेकी छन्। ‘जब आमाहरूमा बढी कोलिन हुन्छ, तिनीहरूका बच्चाहरूको दिमाग राम्रोसँग विकास हुन्छ भन्ने पशु अध्ययनहरूमा देखाइएको छ,’ उनी भन्छिन्।
युरोपेली खाद्य सुरक्षा प्राधिकरण (ईएफएसए) ले कोलिन सेवनका लागि सिफारिसहरू स्थापित गरेको छ। यी वयस्कहरूका लागि ४०० मिलिग्राम, गर्भवतीका लागि ४८० मिलिग्राम र स्तनपान गराउने महिलाहरूको लागि ५२० मिलिग्राम हुन्।
अमेरिकाको मेडिसिन संस्थानले पहिलोपटक सन् १९९८ मा पर्याप्त कोलिन सेवन सिफारिस गरेको थियो। यो पुरुषहरूका लागि दैनिक ५५० मिलिग्राम, महिलाका लागि दैनिक ४२५ मिलिग्राम, गर्भावस्थाको समयमा ४५० मिलिग्राम र स्तनपानको समयमा ५५० मिलिग्राम हो।
एउटा अण्डामा लगभग १५० मिलिग्राम कोलिन हुन्छ। कुखुराको छातीमा लगभग ७२ मिलिग्राम हुन्छ, र मुट्ठीभर बदाममा लगभग २४ मिलिग्राम हुन्छ।
सन् २०१७ मा अमेरिकन मिडिया एसोसिएसन (एएमए) ले पनि प्रसवपूर्व भिटामिन सप्लिमेन्टहरूमा ‘प्रमाण-आधारित’ मात्रामा कोलिन हुनुपर्ने सल्लाह दिएको थियो।
अण्डा कोलिनको सबैभन्दा शक्तिशाली आहार स्रोतहरू मध्ये एक हो। शाकाहारी मानिसहरूले यो पोषक तत्व पर्याप्त मात्रामा नपाएका हुन सक्छन्। यद्यपि, धेरै वनस्पति-आधारित स्रोतहरू छन् र विकसित देशहरूमा कोलिन पूरकहरू व्यापक रूपमा उपलब्ध छन्। अण्डा खाने मानिसहरूमा कोलिनको सामान्य स्तरभन्दा लगभग दोब्बर हुने एउटा अध्ययनले पत्ता लगाएको छ।
कोलिनका केही शाकाहारी स्रोतहरूमा टोफु (प्रति १०० ग्राममा २८ मिलिग्राम कोलिन), बदामको बटर (प्रति १०० ग्राममा ६१-६६ मिलिग्राम) र सोयाबिन (प्रति १०० ग्राममा १२० मिलिग्राम) समावेश छन्।