यदि मधुमेहलाई लामो समयसम्म अनियन्त्रित छोडियो भने यसले शरीरका धेरै अंगलाई असर गर्छ। यसले मुटु रोग, स्ट्रोक, मिर्गौला फेल, दृष्टि हानी, स्नायु क्षति र खुट्टाको गम्भीर समस्या निम्त्याउन सक्छ।
के तपाईंलाई थाहा छ अत्यधिक तिर्खा वा बारम्बार पिसाब लागिरहनु मधुमेहको पहिलो लक्षण हुन सक्छ ? मधुमेहका दुई मुख्य प्रकार छन्- टाइप १ र टाइप २। टाइप १ मा शरीरले इन्सुलिन उत्पादन गर्न असमर्थ हुन्छ, जुन प्रायः बालबालिका र युवा वयस्कहरूमा हुन्छ। टाइप २ सबैभन्दा सामान्य हो, जहाँ शरीरले इन्सुलिनलाई राम्ररी प्रयोग गर्न सक्दैन। यदि तपाईं धेरै तौलको हुनुहुन्छ वा परिवारमा कसैलाई मधुमेह भएको छ भने तपाईंको जोखिम बढ्छ।
मधुमेह भनेको रगतमा चिनीको समस्या हो। शरीरले हामीले खानेकुरालाई प्रयोगका लागि ग्लुकोजमा रूपान्तरण गर्छ। यसले शरीरका कोषहरूलाई ऊर्जा प्रदान गर्छ। कोषहरूलाई ग्लुकोज प्रयोग गर्न इन्सुलिन हार्मोन चाहिन्छ। यदि इन्सुलिन विरलै उत्पादन हुन्छ वा राम्रोसँग काम गर्दैन भने ग्लुकोज रगतमा रहन्छ, जसले थकान, कमजोरी र अन्य समस्याहरू निम्त्याउँछ।
मधुमेहका प्रारम्भिक लक्षण
टाइप १ र टाइप २ मधुमेह दुवैका लक्षणहरू समान छन्। यदि रगतमा चिनीको मात्रा बढ्यो भने शरीरले केही संकेतहरू दिन्छ। यदि तपाईंलाई धेरै भोक लागेको छ भने यसको अर्थ तपाईंका कोषहरूले पर्याप्त ऊर्जा पाउँदैनन्। यसले थकान निम्त्याउँछ।
बारम्बार पिसाब लाग्नु पनि एक प्रमुख संकेत हो। सामान्यतया, एक व्यक्तिले दिनमा ४-७ पटक पिसाब फेर्छ। तर, मधुमेहमा मिर्गौलाले अतिरिक्त चिनी निकाल्ने प्रयास गर्छ, जसले गर्दा पिसाब बढ्छ। यसले तिर्खा पनि बढाउँछ। सुक्खा मुख, सुक्खा र चिलाउने छाला र धमिलो दृष्टि सबै मधुमेहका सामान्य लक्षणहरू हुन्। शरीरले बोसो र मांसपेशी जलाउँदा अचानक तौल घट्न पनि सक्छ। रगतमा चिनी कम हुँदा टाउको दुख्ने समस्या पनि हुन सक्छ।
टाइप १ लक्षणहरू अचानक र छिटो देखा पर्छन्। यो बच्चाहरूमा सबैभन्दा सामान्य छ। यसको मुख्य लक्षणहरू पिसाब बढ्नु, तिर्खा लाग्नु, थकान र तौल घट्नु हो। टाइप २ लक्षणहरू विस्तारै देखा पर्छन् र वर्षौंसम्म नदेखिन सक्छन्। मानिसहरू प्रायः सोच्छन्- उनीहरू बुढ्यौलीका कारण थकित छन्। यो टाइप २ मधुमेहको संकेत हुन सक्छ।
महिला र पुरुषहरू बीचको भिन्नता
महिला र पुरुषहरूमा समान लक्षणहरू हुन्छन्। तर, मधुमेह भएका महिलाहरूमा योनी संक्रमण वा मूत्रमार्गको संक्रमण हुने सम्भावना बढी हुन सक्छ। पुरुषहरूले मांसपेशी कमजोरी वा यौन समस्याहरू अनुभव गर्न सक्छन्।
बालबालिकाहरूमा सामान्यतया टाइप १ मधुमेह हुन्छ, जुन ५ देखि ६ वर्षको उमेरमा वा ११ देखि १३ वर्षको उमेरमा पनि हुन्छ। लक्षणहरूमा भोक र तिर्खा बढ्नु, बारम्बार पिसाब लाग्नु, थकान, धमिलो दृष्टि र चिडचिडापन समावेश छ। केटीहरूले योनी संक्रमण अनुभव गर्न सक्छन्। र, साना बच्चाहरूले डायपर दाना अनुभव गर्न सक्छन्। टाइप २ मधुमेहले बच्चाहरूमा मोटोपन निम्त्याउन सक्छ। साथै, थकान, तिर्खा र कालो छालाजस्ता लक्षणहरू पनि देखापर्न सक्छन्।
यदि मधुमेह नियन्त्रण गरिएन भने, घाउहरू चाँडै निको नहुने, छाला चिलाउने, खमीर संक्रमण, तौल बढ्ने, घाँटी र काखी कालो हुने, हात र खुट्टा सुन्निने, आँखा कमजोर हुने र पुरुषहरूमा इरेक्टाइल डिसफंक्शनजस्ता लक्षणहरूले बढ्दो समस्यालाई संकेत गर्छन्।
भास्कर डट कमबाट