भैरहवा- वर्षात् शुरु भएसँगै तराईका खेतबारीहरू हरियालीले सजिन थालेका छन्। रुपन्देहीको मुख्य व्यापारिक केन्द्र भैरहवा आसपासका ग्रामीण क्षेत्रमा अहिले रोपाईंको चटारो छाएको छ।
विगत केही दिनदेखि पानी परेपछि किसानहरू खेतमा ओइरिन थालेका छन्। कतै गीत गुनगुनाउँदै महिलाहरू धमाधम धान रोपिरहेका छन् त कतै ट्र्याक्टरले खेत जोतेर पुरुषहरू खेत तयार गर्दै छन्।
रुपन्देहीका तिलोत्तमा, ओमसतिया, रोहिणी, सियारी, सम्मरीमाईलगायत पालिकाहरूका किसानहरू बिहानैदेखि खेतमा व्यस्त देखिन्छन्। धेरै किसानका लागि रोपाईं केवल कृषि कार्य होइन, यो एक प्रकारको सांस्कृतिक उत्सव पनि हो। खेतमा रोपाईंसँगै चल्ने लोकगीत, हाँसो-ठट्टा र सहयोगको भावनाले यस यामलाई विशेष बनाउँछ।
भौगोलिक सन्दर्भ र मौसमको प्रभाव
रुपन्देही तराई क्षेत्र भएकाले यहाँको कृषिजीवन वर्षामा अत्यधिक निर्भर हुन्छ। वर्षा शुरु भएलगत्तै किसानहरूमा नयाँ ऊर्जा देखिएको छ। कृषक रामजी यादव भन्छन्, ‘यसपालि पानी बेलैमा परेको छ। समयमै रोपाईं गर्न पाए खुशी लाग्छ। धान मुख्य बाली भएकाले पानी समयमा नपरे कृषकको वर्षै खेर जान्छ।’
बढ्दो यान्त्रीकरण
अघिल्ला वर्षहरूको तुलनामा अहिले किसानहरू ट्र्याक्टर र पावर टिलरजस्ता यान्त्रिक उपकरण प्रयोग गरेर खेत जोत्न थालेका छन्। यसले खेत तयारीमा समय र लागत बचत भएको मायादेवी ८ का किसान शिवप्रसाद पाण्डे बताउँछन्। यद्यपि, धेरै ठाउँमा अझै परम्परागत हलो र गोरुमा भर पर्नुपर्ने अवस्था छ।
प्रवासी फर्किएपछि श्रम बलमा सहजता
कोरोना महामारीपछि वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका केही युवा अहिले कृषिमा रमाउन थालेका छन्। उनीहरू आधुनिक प्रविधि, मल-बीउको व्यवस्थापन र बजारीकरणमा चासो राख्न थालेका छन्। मायादेवी गाउँपालिका-७ का युवा रमेश चौधरी भन्छन्, ‘देशमै केही गर्ने सोचले अहिले खेती गर्न थालेको छु। अहिले रोपाईंको सिजन भएकाले काम गर्न झन् रमाइलो हुन्छ।’
चुनौती र अपेक्षा
हाल वर्षा राम्रै भए पनि कृषकहरू मल अभाव, बीउको गुणस्तर, मजदुरको अभाव र बजार अनिश्चितताका समस्यासँग जुध्न बाध्य छन्। विशेषगरी, सस्तो मूल्यमा धानको उचित बजार सुनिश्चित नहुनु किसानको प्रमुख चिन्ता हो।
तथापि, अहिले खेतमा रमाएका अनुहार हेर्दा लाग्छ- कृषिमा अझै पनि आशा बाँकी छ। सिजनअनुसार वर्षा भए, समयमै मल-बिउ उपलब्ध भए र उचित मूल्य सुनिश्चित गरिए कृषकहरूका खेतले फेरि सुन फलाउने छन्। वर्षातसँगै शुरु भएको यो रोपाईंको चटारो केवल कृषि गतिविधि मात्र होइन, तराईको जीवनशैली, संस्कृति र अस्तित्वको एक अभिन्न अंग हो।