मेलबर्न- गर्भाशयमा हुने पीडा एन्डोमेट्रिओसिसबाट विश्वभरका करोडौं महिला पीडित छन्। तर, अझै यो जनस्वास्थ्यको क्षेत्रमा बहसको विषय बनेको छैन।
विज्ञहरूको भनाइमा यसले शारीरिक, यौन र भावनात्मक पीडा दिइरहेको छ। विश्वभरि लगभग १९ करोड मानिसलाई एन्डोमेट्रिओसिसको समस्या छ। हरेक १० मध्ये एक अमेरिकी महिला यसबाट पीडित छन्। तर, अमेरिकामा ऐतिहासिक रूपमा यो रोग र यसले व्यक्तिको जीवनमा पार्न सक्ने व्यापक प्रभावको बारेमा अनौठो मौनता छ।
जब कि, यो एक पुरानो स्त्रीरोग रोग हो, जसले पाठेघर भएका जो कोहीलाई असर गर्न सक्छ। यसमा महिला मात्र होइन, ट्रान्सजेन्डर पुरुष र गैर-बाइनरी व्यक्तिहरू पनि पीडित छन्। यो प्रायः अज्ञात रहँदै आएको छ। किनकि, यसका लक्षणहरू अन्य शारीरिक वा मनोवैज्ञानिक चिन्ताहरूको कारण हुन सक्छ।
यो दुखाइसँग प्रस्तुत रोगीहरूलाई अक्सर भनिन्छ यो ‘तपाईंको टाउकोमा सबै छ।’ जे होस्, लेना डनहम, क्रिस्सी टेइजेन, एमी सुमर, हुपी गोल्डबर्ग र उनीहरू जस्तै सेलिब्रेटीहरूलाई धन्यवाद, जसले आफ्ना कथाहरू सार्वजनिक रूपमा सेयर गरेका छन्। र, यो धेरै देखिने रोग बनिरहेको छ।
२३ वर्षसम्म रोग निदान नभएपछि, लोकप्रिय कुकबुक लेखक, अभिनेत्री र टीभी सो ‘टप सेफ’की होस्ट पदमा लक्ष्मीले सन् २००९ मा एन्डोफन्ड स्थापना गरिन्- एन्डोमेट्रिओसिस फाउन्डेसन अफ अमेरिका। आफूजस्तै समस्या भएका अन्य महिलाले आफ्नो अवस्थाबाट गुज्रनु नपरोस् भन्ने उनको चाहना थियो।
क्रिस्टिना एस. ब्राउन पारिवारिक युगल थेरापी प्रोफेसर, चिकित्सक र अनुसन्धानकर्ता हुन्। १९ वर्षको उमेरमा उनको आफ्नै एन्डोमेट्रिओसिस निदानले उनको कामलाई यो रोगले शारीरिक लक्षणहरू भन्दा बाहिर अरूलाई कसरी असर गर्छ भनेर अन्वेषण गर्न प्रेरित गरेको थियो। त्यसपछि उनले यसको प्रभावलाई अझ राम्ररी बुझ्न उनले १० जोडीहरूसँग तिनीहरूको निदान, उपचार र यस रोगसँग जीवन बिताउने अनुभवहरूको बारेमा अन्तर्वार्ता लिइन्।
र, कसरी यससँगै सम्बन्धित दुखाइले दैनिक जीवनको हरेक पक्षलाई असर गर्न सक्छ, तिनीहरूको घनिष्ठ सम्बन्धहरू सहित, उनले केही विशेष सिफारिस अगाडि सारिन्। उनका अनुसार जब एक व्यक्तिलाई एन्डोमेट्रिओसिस हुन्छ, एन्डोमेट्रियल कोशिकाहरू, जसले आफ्नो गर्भाशय ‘इम्प्लान्ट’लाई पाठेघर बाहिरका ठाउँहरूमा राख्छ, जस्तै डिम्बाशय, फलोपियन ट्युब र पेट, जसलाई पेरिटोनियम भनिन्छ।
प्रत्येक मासिक धर्म चक्रको अन्त्यमा पाठेघरले आफ्नो लाइनिङ छोड्छ, जुन पाठेघर र योनीमार्फत शरीरबाट बाहिर निस्कन्छ। ‘गलत प्रत्यारोपण गरिएको’ एन्डोमेट्रियल कोशिकाहरू पनि बग्छन्, तर तिनीहरूसँग जाने ठाउँ छैन- परिणामस्वरूप आन्तरिक रक्तस्राव, सुन्निने र दुखाइ हुन्छ।
एन्डोमेट्रिओसिसको एक लक्षण मासिक धर्म चक्रको समयमा तीव्र दुखाइ हो। अर्को भनेको यौन सम्पर्कका बेला हुने पीडा हो। महिनावारी वा यौनको साथ दुखाइ ‘सामान्य’ दुखाइ, यौन दुर्व्यवहारको इतिहास वा यौनमा अरुचिजस्ता मनोवैज्ञानिक कारणहरूलाई श्रेय दिन सकिन्छ। एन्डोमेट्रिओसिस भएका केही व्यक्तिहरूले निदानका लागि औसत सात वर्ष पर्खन्छन्, जुन केवल दृश्यात्मक रूपमा पुष्टि गर्न सकिन्छ। यो ल्याप्रोस्कोपी भनिने प्रक्रिया पनि हो।
यी र अन्य प्रकारका गम्भीर पीडाहरू बाहेक एन्डोमेट्रिओसिसले बाँझोपन पनि निम्त्याउन सक्छ। र, बच्चा जन्माउन चाहने बिरामीहरूले अक्सर गर्भधारण गर्न मेडिकल वा सर्जिकल उपचारबाट गुज्रनुपर्छ।
एन्डोमेट्रिओसिसबाट शारीरिक दुखाइ कमजोर हुन सक्छ। एन्डोमेट्रिओसिस भएका किशोरकिशोरीहरूले पीडा धेरै गम्भीर हुँदा आफ्नो कक्षा, साथीहरू, गृहकार्य वा अतिरिक्त क्रियाकलापहरू जारी राख्न संघर्ष गर्नुपर्छ। तिनीहरू आफ्नो अध्ययन पूरा गर्न घर-स्कुलिङ वा भर्चुअल सिकाइमा सर्न सक्छन्। दुखाइले करिअर प्रक्षेपणलाई पनि गहिरो असर गर्न सक्छ।
एक पीडितले क्रिस्टिना एस. ब्राउनलाई भने, ‘समयको कारणले गर्दा मैले लगभग मेरो जागिर गुमाएको छु। वास्तवमा, जब मैले मेरो हिस्टेरेक्टोमी गराउनुपर्यो, म मेरो प्रबन्धकलाई भन्न गएँ। उनले मेरो पीडा बुझ्छन् भन्ने आशा थियो। तर, उनले मेरो पीडा बुझेनन्।’ यस्तै पीडादायी अनुभव अरूको पनि थियो। कतिपयले यौन सम्पर्क र पीडालाई अन्योन्याश्रित सम्बन्धका रूपमा पनि व्याख्या गरे।
उनलाई आफ्ना अनुभव बताएका कतिपयले त यौन सम्पर्कका बेला भयानक पीडा हुँदा पनि पार्टनर दुःखी हुने डरले सहँदै आएको बताएका थिए। तीमध्ये एक महिलाले उनलाई भनिन्, ‘कहिलेकाहीं हामी यौनसम्पर्क गर्दैछौं। तर, त्यतिबेला म आफूलाई वास्तवमै दोषी महशुस गर्छु। कतै मैले पार्टनरलाई चोट पुर्याइरहेकी छु कि जस्तो महशुस गर्छु। आफ्नो पीडा बताउँदा उसलाई अझ बढी पीडा हुन्छ कि जस्तो लाग्छ।’
एन्डोमेट्रिओसिसबाट क्रिस्टिना एस. ब्राउनले मुक्ति पाउँदा उनको जीवनको पाठ्यक्रम नै परिवर्तन गर्यो। उनका पार्टनर र उनले आत्मीयताको परिभाषा नै विस्तार गर्न सफलता पाए। र, पीडाबाट मुक्ति पाएको दिन आफ्नो जिम्मेवारीहरू पनि बढाउन सके। अनि एन्डोमेट्रिओसिसबारेको मौनता तोडे।
साइन्स अलर्टबाट