नयाँदिल्ली- हाइपरटेन्सन अर्थात् उच्च रक्तचाप। विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ)का अनुसार हरेक ३ मा १ वयस्कमा यो समस्या हुन्छ।
तर, उच्च रक्तचापको समस्या भएका ९० प्रतिशतलाई त्यसको जानकारी हुँदैन। सन् २००५ मा वर्ल्ड हाइपरटेन्सन लिगले विश्वव्यापी जागरण अभियान थालेको थियो। बर्सेनि १७ मेमा वर्ल्ड हाइपरटेन्सन दिवस मनाइन्छ।
विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार मुटु रोगीहरूको मृत्युको प्रमुख कारण उच्च रक्तचाप हो। संसारभर उच्च रक्तचापबाट पीडित आधा जनसंख्यालाई त्यसको जानकारी नभएको डब्लूएचओको भनाइ छ।
उक्त रक्तचापको अर्थ हो रक्तचाप बढ्नु। रक्तनलीमा रगत प्रवाह १४०-९० एमएमएचजीभन्दा बढी हुनुलाई उच्च रक्तचाप भनिन्छ। लामो समय यसको उपचार भएन भने गम्भीर अवस्था निम्त्याउँछ। त्यसैले बेला-बेलामा रक्तचाप मापन गरिरहन चिकित्सकहरूले सुझाउँदै आएका छन्।
रक्तचापलाई दुई नम्बरका रूपमा लेखिन्छ। पहिलो- सिस्टोलिक नम्बर, जसले मुटुको धडकनका दौरान रक्तनलीमा पर्ने दबाबलाई बताउँछ। दोस्रो- डायस्टोलिक नम्बरले मुटुको धडकनका क्रममा धमनीहरूका बीच पर्ने दबाबलाई बताउँछ। १२०-८० एमएमएचजी नर्मल रक्तचाप मानिन्छ। त्यसभन्दा बढ्यो भने उच्च रक्तचाप शुरु हुन्छ।
उच्च रक्तचापका अनेक लक्षण हुन्छन्, जो कुनै अरू बिमारीजस्तो देखिँदैन। धेरै वर्षसम्म पनि यसको लक्षण प्रकट हुँदैन। जबसम्म शरीरको कुनै अंग ड्यामेज हुँदैन, त्यतिन्जेल लक्षण नदेखिन सक्छ। त्यसैले उच्च रक्तचापलाई साइलेन्ट किलर उपनाम दिइएको छ।
अत्यधिक तनाव, घबराहटजस्ता समस्या पनि उच्च रक्तचापका लक्षण हुन्। उच्च रक्तचाप नियन्त्रण भएन भने स्ट्रोक, हृदयाघातजस्ता गम्भीर समस्यालाई यसले बढोत्तरी गराउँछ।
बढ्दो उमेर र वंशाणुगत कारणले पनि उच्च रक्तचाप देखिन्छ। बढी नूनयुक्त खाना खानु, शारीरिक निश्क्रियता, अधिक मदिरा सेवन पनि यसका कारक हुन्।
उच्च रक्तचाप नियन्त्रणका लागि चिकित्सकको सिफारिसमा औषधि खानु आवश्यक हुन्छ। चिकित्सकहरूले उच्च रक्तचापका बिरामीमा अन्य कुनै रोग छ कि छैन भनेर पनि हेर्छन्। सोहीअनुसार उपचार अगाडि बढाउँछन्।
उच्च रक्तचापबाट बच्ने एक मात्र उपाय जीवन शैलीमा परिवर्तन हो। स्वस्थ आहार, चुरोटको लत छाड्नु र ज्यादा सक्रिय रहनु यसका केही विधि हुन्। शारीरिक व्यायाम, मेडिटेसनबाट पनि यसलाई नियन्त्रणमा राख्न सकिन्छ।
क्याफेइनले रक्तचाप बढाउँछ। त्यसैले चिया-कफीको सेवन कम गर्नु अत्यावश्यक छ। धुम्रपान र मध्यपानबाट टाढा रहनु पनि यसलाई नियन्त्रणमा राख्ने अर्को उपाय हो।