काठमाडौं- पीएसपी मस्तिष्कसम्बन्धी हुने एउटा जटिल रोग हो। यो रोगलाई प्रोग्रेसिभ सुपरान्युक्लियर पाल्सी (पीएसपी) भनिन्छ।
यो निको नहुने रोग हो। यो रोगका कारण मस्तिष्कको स्नायु सुक्दै जान्छ। यो रोग सामान्यतया ६० वर्ष कटिसकेका व्यक्तिहरूमा देखिन्छ। कसै-कसैलाई ४५ वर्षको उमेरमा पनि यो रोग लाग्न सक्छ। यो रोग विस्तारै-विस्तारै बढ्दै जाने भएकाले रोग लागेको केही वर्षमै बिरामीको ज्यान जाने गरेको पाइन्छ।
कारण
यो मस्तिष्कसम्बन्धी रोग हो। दिमागमा स्नायुहरू सुक्दै जान्छन्, बिग्रँदै जान्छन् र यो रोग जटिल बन्छ। के कारणले सुक्दै जान्छ र बिग्रन्छ भन्ने मेडिकल साइन्सले पत्ता लगाउन सकेको छैन। यो रोगको कारण हालसम्म पत्ता लाग्न सकेको छैन।
यो पार्किन्सन्स डिजिजसँग मेल खान्छ। पार्किन्सन्स डिजिजमा औषधि खाँदा बिरामीले सहज भएको महशुस गर्छन भने हालसम्म यो रोगमा बिरामीलाई सहज महशुस भएको पाइएको छैन्। रोग शुरुमै पत्ता लगाएर बढ्न नदिनबाट बचाउन हालसम्म औषधिहरू पत्ता लगाउन सकिएको छैन।
लक्षण
यो रोग समयअनुसार बढ्दै जाने भएकाले गम्भीर हुन्छ। यो रोगको शुरु-शुरुमा निराशापन देखिने, हिँड्न गाह्रो हुने, लडौंलाजस्तो हुन्छ। विस्तारै बढ्दै जाँदा खाना निल्न नसक्ने, हिँडडुल गर्न नसक्ने हुन्छ। र, ह्विचेयर वा लौरोको सहायता लिनुपर्छ।
रोग बढ्दै जाँदा बस्न गाह्रो हुने हुँदा बेडमा सुतिरहनुपर्ने अवस्था आउँछ। यो रोग विस्तारै-विस्तारै बढ्दै जान्छ। बिरामीलाई निल्न नसक्ने समस्या हुन्छ। कसै-कसैलाई निद्रा नलाग्ने, टाउको बांगिने हुन्छ। स्मरण शक्ति हराउँदै जाने, बोल्न कठिनाइ हुने, शुरुमा तल अथवा माथि हेर्न गाह्रो हुन्छ। तलमाथि हेर्न गाह्रो हुँदा भर्याङ चढ्न पनि गाह्रो हुन्छ।
यो आफैंले ज्यान लिने रोग त होइन तर मानिस बेडको बेडमा भएर हिँडडुल नभएर, शारीरिक अभ्यास नभएर, निमोनिया, पिसाबको इन्फेक्सन, खुट्टाको नलीमा रगत जमेर मुटुमा गएर सास फेर्न गाह्रो हुने हुँदा रोग रागेको ४-५ वर्षमा मानिसको ज्यान जान सक्छ।
कसरी पत्ता लगाउने ?
पीएसपी रोगका लक्षण पार्किन्सन्स डिजिजसँग मिल्दोजुल्दो हुने भएकाले पनि चिकित्सकहरूलाई यो रोग पत्ता लगाउन समय लाग्ने गर्छ। कतिपय अवस्थामा मस्तिष्कको स्क्यान गरेर मात्र रोग पत्ता लगाउन सकिन्छ। त्यसैले, यो रोग लागेको शंका लागेमा न्युरोलोजिस्टको सम्पर्कमा गई चिकित्सकको परामर्शअनुसार पत्ता लगाउन सकिन्छ।
के गर्ने ?
– रोगबारे परिवारको सदस्यले बुझ्ने र बिरामीलाई सहयोग गर्ने। हौसला दिने।
– भर्याङ तलमाथि गर्दा, हिँडडुल गर्दा ध्यान दिने।
– धपेडी नगर्ने।
– हेर्न सजिलो होस् भनी चस्मा लगाउने।
– निल्न गाह्रो हुँदा नाकबाट, पेटमा प्वाल पारी पाइप हालेर खान खुवाउन सकिन्छ।
– थप समस्या देखिएमा वा कुनै परामर्श लिनु परेमा न्युरोलोजिस्टको सम्पर्कमा जाने र चिकित्सकले भनेअनुसार गर्ने।
(उपेन्द्र देवकोटा मेमोरियल न्युरो हस्पिटल, बाँसबारीका न्युरोलोजिस्ट डा. महर्जनसँग कुराकानीमा आधारित)