म्याङलुङ- हिउँदयाममा सुक्खा हुने तेह्रथुमका किसानले वर्षाको समयमा आकाशबाट बर्सिएको पानी जोहो गर्दै आएका छन्।
त्यसका लागि मानव निर्मित पोखरीमा पानी सञ्चय गर्ने गरेका छन्। त्यसबाट किसानको दैनिकी नै फेरिएको छ। पालिकाहरूको पहलमा सञ्चालित खानेपानी आयोजनाका कारण मानिसलाई पिउने पानी अभाव हुँदैन। तर, गाईवस्तु र सिँचाइका लागि भने पानी अभाव हुँदै आएको थियो। अहिले भने छथर गाउँपालिकाका किसानले हिउँदमा हुने पानी अभाव टार्न वर्षामै पानी सञ्चय गर्छन्।
उनीहरूले आकाशबाट वर्षायाममा बर्सेको पानी घरनजिकै पोखरी बनाएर जोहो गर्ने गरेका छन्। यसरी जम्मा गरेको पानीलाई हिउँदमा तरकारी बालीमा सिँचाइमा प्रयोग गर्छन्। गाउँपालिकाले ‘एक घर एक प्लास्टिक पोखरी’ कार्यक्रम ल्याएको छ। छथर–६ का शेरबहादुर पौडेलले घरनजिकै सोही पोखरीमा पानी संकलन गरेका छन्। अघिल्ला वर्षमा उनको बारी हिउँदमा सुक्खा रहन्थ्यो। बारीमा केही फल्दैनथ्यो। पानीको मुहान सुक्दै जाँदा खानेपानीकै समस्या थियो।
‘स्थानीय सरकारले पोखरी बनाउन अनुदान दिएपछि सिँचाइ गर्न ठूलो राहत मिलेको छ,’ उनले भने, ‘हामीलाई खानेपानी नै समस्या थियो। तरकारीमा सिँचाइ गर्न त झन परैको कुरा, तरकारी किनेरै खानुपथ्र्यो। तर, हामी अहिले तरकारी बेच्न थालेका छौं।’
छथरकै वासुकला विश्वकर्माले पनि वर्षामा आकाशबाट पर्ने पानी पोखरीमा जम्मा गरेर तरकारीमा सिँचाइ गर्दै आएका छन्। उनले बनाएको पोखरी अहिले पानीले भरिएको छ।
पानी बर्सेको बेला उनलाई पोखरीमा लगाउन भ्याइनभ्याइ हुन्छ। पानी पर्दा हजार काम छोडेर पनि उनी पानी जम्मा गर्नतिरै लाग्छन्। ‘पानी पर्दा त सबै काम छोडेर पनि जम्मा गर्नुपर्छ नि !’ उनले भने, ‘प्लास्टिकको पोखरीमा पानी जम्मा गर्दा कम्तीमा हिउँदमा तरकारी लगाउन त सजिलो हुन्छ।’
वासुकलाले आकाशे पानी जम्मा गरेरै भए पनि हिउँदमा अकबरे खुर्सानी, आलु, प्याज, लसुनलगायत तरकारी खेती गर्दै आएका छन्। त्यसबाट राम्रो आम्दानी पनि लिन्छन्।
स्थानीय किसानले पानी पर्दा घरको छतबाट झर्ने पानी पाइपबाट पोखरीमा संकलन गर्छन्। साउन, भदौमा धेरै पानी पर्ने भएकाले यतिबेला परेको पानी पोखरीमा संकलन गर्ने गरेको छथर –५ की कृष्णकुमारी पौडेलले बताइन्। छथर गाउँपालिकालाई सरकारले सुक्खाग्रस्त क्षेत्र घोषणा गरेको छ। त्यही भएर गाउँपालिकाले पनि सुक्खाग्रस्त क्षेत्रका किसानलाई लक्षित गरी पानी संकलन अभियान चलाएको हो।
छथरको आङ्दिम, हमरजुङ, पञ्चकन्या, फाक्चामारा, ओख्रे र सुदापलगायत गाउँमा हिउँदमा सिँचाइ सुविधा उपलब्ध छैन। खासगरी यो क्षेत्रमा सिँचाइको सुविधा नहुँदा मानिसको बसाइँ सर्ने क्रम पनि तीव्र बनेको छ। यसलाई रोक्न गाउँपालिकाले किसानको साझेदारीमा अनुदानमा प्लास्टिक पोखरी प्रदान गर्दै आएको छथर गाउँपालिका अध्यक्ष सन्तोष तिगेलाले बताए।
‘पानी संकलन कार्यक्रम शुरु भएपछि किसानलाई हिउँदमा पनि सिँचाइ गर्न कुनै समस्या छैन,’ तिगेला भने, ‘यसले किसानलाई निकै सहज बनाइदिएको छ।’