काठमाडाैं : ऐतिहासिक, धार्मिक तथा पुरातात्विक महत्व बोकेको पर्वतको कुश्मा नगरपालिका–१२ स्थित कालीका मन्दिर समयमै जिर्णोद्वार नहुँदा सङ्कटमा परेको छ।

ठूलीपोखरीको बाटुलेचौरमा रहेको प्राचिन शिव तथा कालीका मन्दिरको मुख्य मन्दिर तथा संरचना संरक्षण र पुर्ननिर्माण नहुँदा सङ्कटमा परेका हुन्। पुरातत्व विभागले पुराना मठ मन्दिर तथा पुरातात्विक संरचनाको संरक्षणमा करोडौँ रुपैयाँ खर्च गर्ने भए पनि कालीका मन्दिरमा भने कुनै चासो नदिएको मन्दिर संरक्षण समितिको आरोप छ।

संस्कृती, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयअन्तर्गत पुनःनिर्माणका लागि केही वर्ष पहिला बजेट विनियोजन भए पनि पुरातत्व विभागले काम गर्न नदिँदा समस्या भएको समितिका सचिव विश्व लामिछानेले बताए। मन्त्रालयको आव २०७७/७८ को बजेटबाट रु २० लाख विनियोजन भएको भए पनि पुरातत्व विभागले मन्दिरको पुनःनिर्माण गर्न विभागले नै अनुमति दिनुपर्ने र सो बजेट प्रर्याप्त नभएको भन्दै रोकेपछि काम हुन सकेको छैन।

एक सय १५ वर्ष पुरानो मन्दिर २०७२ सालको भुकम्पका कारण चर्केको, छाना चुहिने भएको कारण मर्मत गर्नुपर्ने भए पनि कुनै निकायले चासो दिएको पाईँदैन। समयममा मर्मत नगर्दा मुख्य मन्दिरको भित्रि भागमा समस्या रहेकाले पुजा गर्न समेत डर लाग्ने पुजारी देवराज सुवेदीले बताए। ‘ठूलो पानी परेका बेला पुजा गर्न डर लाग्छ,’ उनले भने, ‘कुन बेला छाना खस्ने हो भन्ने चिन्ता हुन्छ।’

ऐतिहासिक महत्व बोकेको र हजारौँ दर्शनार्थी आउने सो मन्दिर संरक्षणका लागि प्रयाप्त बजेट विनियोजन नहुँदा काम गर्न समस्या हुने गरेको व्यवस्थापन समितिले जनाएको छ। प्राचिन मुर्तिहरु रहेको उक्त मन्दिरमा २०३२ सालमा कालीकाको बहुमुल्य मूर्ती चोरी भएको थियो। सो मूर्ति हालसम्म फेला पार्न नसकिएको मन्दिर व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष गणेश पौडेलले बताए। मन्दिरबाट पुरातात्विक महत्वका हातहतियार, पुरान शंख। घण्टीलगायत सामान र मूर्ति हराएका छन्।

राजा दशरथले आफ्ना भाञ्जा श्रवण कुमारको हत्या गरेको पाप मोचन गर्न बाटुलेचौरमा आएर अश्वमेध यज्ञ गरेको र सोही समयदेखि सो स्थानमा पुजाआजा तथा मन्दिर निर्माण गरिएको किवँदन्ती छ। भृगु ऋषिको तपस्या स्थल समेत मानिने सो ठाउँमा रहेका विभिन्न सम्पदाको समेत संरक्षण नहुँदा चोरीको खतरा छ। संरक्षण अभावमा मन्दिरका विभिन्न पुरातात्विक समान विभिन्न समयमा हराएका पुजारी देवराज सुबेदी बताउ।

स्थानीयवासीका अनुसार मन्दिर रहेको मुख्य ठाउँमा करिब दुई सय वर्ष पुराना संरचना छन्। विसं १९७० मा पण्डित कृतिनाथ उपाध्यायले निर्माण गरे पछि नियमित पुजा हुँदै आएको छ।